Làn sóng AI thoái trào có thể giáng đòn vào kinh tế toàn cầu
Thứ tư, 18-11-2026
AsemconnectVietnam - Những biến động mạnh trên thị trường chứng khoán trong tuần này đã phát đi một thông điệp rằng hệ quả từ một cuộc sụp đổ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ không chỉ giới hạn trong phạm vi nước Mỹ.
Trong năm nay, việc phát triển cơ sở hạ tầng AI đã trở thành động lực tăng trưởng không chỉ cho riêng Mỹ mà còn cho cả nền kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh chịu áp lực từ cuộc khủng hoảng năng lượng do ảnh hưởng của xung đột Trung Đông, nền kinh tế toàn cầu phần lớn đã dựa vào các khoản đầu tư vào trung tâm dữ liệu tại Mỹ để thúc đẩy tăng trưởng.
Thương mại toàn cầu đã khởi sắc khi các nền kinh tế châu Á như Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc chứng kiến sự bùng nổ xuất khẩu chip máy tính, hệ thống máy chủ và thiết bị điện tử, nhằm đáp ứng nhu cầu khổng lồ về năng lực tính toán tại Mỹ.
Sự thịnh vượng từ Thung lũng Silicon đang lan tỏa khi các nền kinh tế khác cũng tham gia vào làn sóng này. Các trung tâm sản xuất và lắp ráp như Việt Nam, Mexico ghi nhận xuất khẩu tăng mạnh. Malaysia, Thái Lan và Úc đang xây dựng các trung tâm dữ liệu của riêng mình. Trong khi đó, những tập đoàn công nghiệp lớn của châu Âu đã cung cấp hệ thống điện và làm mát – những hạ tầng thiết yếu giúp cuộc cách mạng AI trở thành hiện thực.
Tuy nhiên, tâm lý lo ngại lan rộng trên các thị trường toàn cầu sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ cho thấy sự phụ thuộc ngày càng lớn vào Thung lũng Silicon cũng đi kèm với những mặt trái.
Nếu đầu tư vào AI chậm lại, các nền kinh tế đang thiếu những động lực tăng trưởng khác sẽ phải chịu tổn thương lớn về xuất khẩu. Một đợt sụt giảm kéo dài trên thị trường chứng khoán sẽ giáng đòn mạnh vào các nhà đầu tư cá nhân trên khắp thế giới. Trong khi đó, ngân sách quốc gia tại nhiều nước đã quá căng thẳng, khiến chính phủ các nước không còn nhiều dư địa để can thiệp thông qua việc tăng chi tiêu công.
Frederic Neumann, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á tại ngân hàng HSBC nhận định: “Nếu cơn sốt AI sụp đổ, gần như không có cách nào để ngăn chặn một cuộc suy thoái toàn cầu”.
Thị trường chứng khoán đã trải qua những biến động mạnh kể từ khi chiến thắng của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ làm dấy lên lo ngại rằng Quốc hội Mỹ có thể sẽ kìm hãm sự phát triển của các trung tâm dữ liệu.
Diễn biến gây xáo trộn mới nhất trong ngành là bê bối bị cáo buộc liên quan đến hoạt động gián điệp đang bao trùm Nvidia – mắt xích then chốt trong hệ sinh thái AI nhờ tiềm lực tài chính dồi dào và các dòng chip tiên tiến.
Trong những ngày gần đây, thị trường chứng khoán đã phục hồi một phần sau các đợt sụt giảm. Tuy nhiên, chỉ số Nasdaq đã đóng cửa phiên giao dịch ngày 11/11 ở mức thấp hơn 8% so với đỉnh cao nhất từ đầu năm đến nay. Tại châu Á, chỉ số Nikkei của Nhật Bản đã giảm 16%, trong khi chỉ số Kospi của Hàn Quốc đã sụt giảm tới 43%.
Hiện tại, những biến động trên thị trường chứng khoán vẫn chưa lan sang các hoạt động kinh tế thực, trong khi các dữ liệu toàn cầu cho thấy cơn sốt AI vẫn đang tiếp diễn mạnh mẽ.
Các nền kinh tế châu Á vẫn ghi nhận mức tăng trưởng xuất khẩu vượt bậc, phần lớn nhờ vào giá chip và các loại phần cứng khác tăng vọt. Theo số liệu từ đơn vị cung cấp dữ liệu CEIC, xuất khẩu của Trung Quốc trong tháng 10 đã tăng 35% so với cùng kỳ năm trước. Hàn Quốc ghi nhận mức tăng 93%, trong khi Nhật Bản, Singapore và các nền kinh tế khác cũng đạt mức tăng trưởng hai con số.
Các chuyên gia kinh tế tại Capital Economics nhận định rằng, sự bùng nổ xuất khẩu cho thấy thương mại toàn cầu đang hướng tới giai đoạn tăng trưởng hàng năm tốt nhất kể từ thời kỳ "siêu toàn cầu hóa" đầu thập niên 1990 (không tính các giai đoạn phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch Covid-19 và cuộc khủng hoảng tài chính 2008-2009).
Tuy nhiên, Capital Economics cũng cảnh báo rằng có tới 80% mức tăng trưởng xuất khẩu gần đây tập trung vào các mặt hàng liên quan đến AI. Điều này khiến thương mại toàn cầu trở nên dễ bị tổn thương trước bất kỳ thay đổi nào trong chi tiêu của Mỹ dành cho các trung tâm dữ liệu. Tại Trung Quốc, Hàn Quốc và các nền kinh tế lớn khác, nhu cầu tiêu dùng nội địa vốn đang yếu; do đó, nếu thương mại sụt giảm, tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế sẽ rất nghiêm trọng.
Mặt khác, các rào cản về chính trị và quy định có thể làm chậm tiến độ đầu tư vào các trung tâm dữ liệu. Tương tự, lãi suất tăng cao hoặc kết quả kinh doanh gây thất vọng cũng có thể trở thành những yếu tố cản trở. Quy mô đầu tư vào AI hiện đã vượt xa các đợt bùng nổ cơ sở hạ tầng trong quá khứ (như thời kỳ xây dựng đường sắt); ngay cả khi không chịu áp lực từ bên ngoài, tốc độ tăng trưởng chóng mặt này cũng khó có thể duy trì bền vững.
“Khi đầu tư vào các trung tâm dữ liệu chậm lại, chi tiêu vốn cho AI sẽ chuyển từ một động lực chính thành lực cản đối với thương mại toàn cầu,” Marcel Thieliant, chiến lược gia tại Capital Economics nhận định.
Một số nhà kinh tế đã nhìn lại bong bóng dotcom vào đầu những năm 2000 như một thước đo để đánh giá những tổn thất tiềm tàng mà kịch bản bong bóng AI vỡ có thể gây ra đối với kinh tế toàn cầu.
Trong giai đoạn đó, đầu tư của doanh nghiệp Mỹ sụt giảm, thị trường chứng khoán lao dốc, kéo theo tiêu dùng của người dân Mỹ suy yếu và hoạt động nhập khẩu giảm mạnh.
Theo Oxford Economics, tính theo tỷ trọng trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP), kim ngạch nhập khẩu các thiết bị liên quan đến công nghệ thông tin của Mỹ đã giảm 55% trong vòng hai năm kể từ mức đỉnh điểm vào giữa năm 2000. Đây là một sự sụt giảm gây ảnh hưởng nặng nề đến các nền kinh tế châu Á và những quốc gia khác vốn là nhà cung cấp các mặt hàng này.
Hoạt động thương mại toàn cầu lao dốc, và tăng trưởng kinh tế thế giới năm 2001 sụt giảm mạnh xuống chỉ còn 2%, mức tương ứng với một cuộc suy thoái toàn cầu.
Trong trường hợp xảy ra sự sụp đổ, cơ chế tài chính toàn cầu hóa vốn đang thúc đẩy sự bùng nổ của lĩnh vực AI sẽ lan rộng những tổn thất tài chính ra khắp thế giới, làm trầm trọng thêm thiệt hại từ sự sụt giảm mạnh trong hoạt động thương mại.
Gaurav Ganguly, Trưởng bộ phận kinh tế quốc tế tại Moody’s Analytics cho biết nền kinh tế toàn cầu sẽ rất khó khăn để chống chịu nếu một đợt sụt giảm mạnh của cổ phiếu ngành AI xảy ra cùng lúc với cú sốc giá dầu, các hàng rào thuế quan và lãi suất tăng cao.
“Kết quả có thể là một cú sốc kinh tế nghiêm trọng, dẫn đến hệ quả là một cuộc suy thoái trên phạm vi toàn cầu”, ông cho biết.
Nguồn: Hạc Hiên/Báo Tài chính – Đầu tư
Áp lực lạm phát dai dẳng khiến khả năng Fed tăng lãi suất trong tháng 12 tăng cao
Kinh tế Nhật Bản bất ngờ suy giảm trong quý III
Làn sóng AI đưa thặng dư thương mại Trung Quốc vượt 1.000 tỷ USD
Dự báo tăng trưởng kinh tế Thái Lan được điều chỉnh tăng nhờ sản xuất cải thiện
Quan chức Fed ủng hộ tăng lãi suất trong tháng 12
Lạm phát của Đức giảm xuống 2,8% trong tháng 10
Lạm phát gia tăng đặt Fed trước sức ép tăng lãi suất
Ngân hàng Trung ương Anh tăng lãi suất đầu tiên sau hơn ba năm
Kinh tế Ý chững lại trong quý III, triển vọng tăng trưởng năm 2026 kém khả quan
ECB đứng trước khả năng tăng lãi suất sau khi lạm phát tăng lên mức cao nhất trong 3 năm
GDP Mỹ tăng 3,4% trong quý III/2026, lạm phát tháng 9 tiếp tục nóng lên
Lạm phát giá sản xuất tại Trung Quốc tăng cao nhất trong hơn 4 năm
Kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ làm thay đổi kỳ vọng về lãi suất
Đơn đặt hàng công nghiệp của Đức tăng chậm hơn dự kiến

