Cải cách WTO và cơ chế giải quyết tranh chấp
Chủ tịch Đại hội đồng, Đại sứ Clare Kelly (New Zealand), cho biết các thành viên đã đưa ra nhiều đề xuất hữu ích về việc cải thiện quy trình thảo luận và những đề xuất này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp Chủ tịch Đại hội đồng và các nhà điều phối cải cách WTO xem xét cách tiếp cận trong thời gian tới. Đại hội đồng WTO sẽ xem xét vấn đề thời gian biểu và đưa ra một khung thời gian tổng thể mà mọi người đều hướng đến - Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 15 (MC15). Ngày diễn ra hội nghị này vẫn chưa được ấn định, nhưng các thành viên biết rằng sẽ đến rất nhanh. Chủ tịch Đại hội đồng sẽ trả lời lại các thành viên sau khi xem xét cẩn thận các ý kiến đề xuất.
Các cuộc thảo luận đang diễn ra về cải cách giải quyết tranh chấp, được thực hiện dưới sự bảo trợ của Cơ quan Giải quyết Tranh chấp (DSB). Chủ tịch DSB, Đại sứ Guilherme de Aguiar Patriota (Brazil), đã cung cấp một số thông tin cập nhật về các cuộc thảo luận đã diễn ra kể từ tháng 7/2026 và dự định sẽ tiếp tục cập nhật cho các thành viên về các cuộc họp không chính thức và tổ chức thêm các phiên thông tin về các chủ đề khác nhau. Tổng Giám đốc Ngozi Okonjo-Iweala khẳng định thật đáng khích lệ khi thấy các thành viên đưa ra những ý tưởng về cải cách WTO và kêu gọi các đoàn đại biểu đưa ra nhiều đề xuất và ý tưởng cụ thể hơn.
Gần 60 đại biểu đã nêu ý kiến về mục này. Các cuộc thảo luận tập trung vào các vấn đề như các nguyên tắc nền tảng của hệ thống thương mại đa phương và các mối quan ngại về phát triển. Các nước thành viên đã thảo luận về việc tổ chức công việc trong tương lai và nhấn mạnh những thách thức về sự tham gia đối với các đoàn đại biểu nhỏ hơn, bao gồm sự trùng lặp về lịch trình và hạn chế về nguồn lực. Một số thành viên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển các cuộc thảo luận từ quy trình sang nội dung và tập trung ngày càng nhiều hơn vào các đề xuất cụ thể. Một số thành viên khác cũng nhắc lại tầm quan trọng của việc đạt được tiến bộ trong cải cách giải quyết tranh chấp.
Chủ tịch Clare Kelly cho biết đã nghe rõ những lo ngại mà các thành viên nêu ra về tốc độ và lịch trình của các cuộc họp. Về một số ý kiến của các thành viên về sự cần thiết phải tìm kiếm sự rõ ràng và mục đích chung, Chủ tịch Clare Kelly cho biết các cuộc thảo luận về cải cách là kết quả của một quá trình xem xét và thảo luận lâu dài do người tiền nhiệm thực hiện và điều này đã tạo ra những kết quả hữu ích về các vấn đề được đưa ra. Các nhà điều phối đã nhận được sự ủng hộ đối với các lựa chọn về hình thức cuộc họp và đây sẽ là trọng tâm cho giai đoạn tiếp theo của các cuộc họp cải cách.
Đại sứ Kelly đã có bài phát biểu ngắn gọn trước các thành viên về những vấn đề mà các bộ trưởng chưa đạt được kết quả tại Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 14 của WTO (MC14) vào tháng 3 năm ngoái. Chủ tịch Kelly hoan nghênh việc thông qua hai quyết định liên quan đến các nước kém phát triển nhất tại cuộc họp của Đại hội đồng vào tháng 7/2026, nhấn mạnh đây là một dấu hiệu đáng mừng cho thấy tiến bộ có thể đạt được khi các thành viên tham gia theo hướng tìm kiếm giải pháp. Về địa điểm tổ chức MC15, Đại sứ Kelly cho biết các thành viên sắp đạt được quyết định và một cuộc họp đặc biệt của Đại hộ đồng có thể được triệu tập gấp rút cho mục đích này.
Về các vấn đề còn lại từ MC14 - bao gồm chương trình làm việc về thương mại điện tử của WTO và lệnh tạm ngừng khiếu nại về không vi phạm và tình trạng theo hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS) - Đại sứ Kelly cho biết không có thay đổi đáng kể nào được phát hiện kể từ cuộc họp Đại hội đồng gần nhất vào tháng 7/2026 và khuyến khích các thành viên tăng cường nỗ lực và tham gia một cách xây dựng để tìm ra hướng đi phía trước. Hai mươi sáu thành viên đã phát biểu về mục này, với nhiều ý kiến nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện các quyết định của bộ trưởng và chuyển các cam kết hiện có thành kết quả cụ thể. Đặc biệt, nhiều ý kiến đề cập đến những thành tựu nổi bật trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển. Một số thành viên kêu gọi tăng cường hợp tác trong chương trình làm việc và tạm dừng thương mại điện tử. Các thành viên cũng lưu ý đến Đánh giá Toàn cầu về Viện trợ Thương mại năm 2026 sắp diễn ra vào cuối tháng này và nhấn mạnh vai trò của cơ chế này trong việc đáp ứng các nhu cầu phát triển đang thay đổi và tăng cường năng lực thương mại.
Báo cáo của Chủ tịch Ủy ban Đàm phán Thương mại về các cuộc đàm phán đang diễn ra
Báo cáo với tư cách là Chủ tịch Ủy ban Đàm phán Thương mại (TNC), Tổng Giám đốc Ngozi Okonjo-Iweala đã ghi nhận những nhận xét của các chủ tịch của các cơ quan đàm phán khác nhau đã đưa ra tại cuộc họp TNC ngày 1 tháng 10 năm 2026 về tình hình hiện tại của các cuộc đàm phán đang diễn ra. “Mặc dù rõ ràng là chúng ta vẫn đang bế tắc ở một số lĩnh vực và điều này đương nhiên gây ra sự thất vọng chung, nhưng tôi rất vui mừng vì không có dấu hiệu nào cho thấy sự cam chịu”, bà Ngozi Okonjo-Iweala nói. “Thay vào đó, tôi nhận thấy từ đa số áp đảo một quyết tâm rõ ràng để tiến lên phía trước”.
Về nông nghiệp, Tổng Giám đốc Okonjo-Iweala kêu gọi các thành viên đưa ra những ý tưởng và phương pháp tiếp cận mới. “Nếu những công thức cũ không hiệu quả, chúng ta không nên ngại thử những điều khác biệt”.
Về các cuộc đàm phán liên quan đến các điều khoản bổ sung cho hiệp định trợ cấp thủy sản (AFS) của WTO, Tổng Giám đốc Okonjo-Iweala kêu gọi các thành viên làm mọi việc có thể để tránh AFS hết hiệu lực. “Sẽ có những thời điểm khó khăn phía trước, thử thách sẽ là liệu các thành viên có tiếp tục ngồi vào bàn đàm phán và cùng nhau vượt qua những khó khăn đó, thay vì lùi bước”, Tổng Giám đốc Okonjo-Iweala khẳng định.
Về dịch vụ, Tổng Giám đốc Okonjo-Iweala cho biết đây là một lĩnh vực có “tiềm năng đáng kể để mang lại động lực mới cho chương trình nghị sự đàm phán của chúng ta”. WTO cũng cần theo kịp những phát triển nhanh chóng liên quan đến trí tuệ nhân tạo và tiếp tục thúc đẩy một kết quả đa phương về lệnh cấm và chương trình làm việc thương mại điện tử. Ba mươi bốn thành viên đã phát biểu về mục này. Các thành viên nhìn chung ủng hộ việc tăng cường nỗ lực hướng tới MC15 nhưng bày tỏ lo ngại về khối lượng công việc ngày càng tăng và các cuộc họp chồng chéo. Nhiều thành viên nhấn mạnh sự cần thiết phải xem xét tốt hơn các vấn đề phát triển và thúc đẩy cải cách nông nghiệp.
Các đoàn đại biểu nhìn chung nhất trí rằng cải cách và đàm phán của WTO nên hỗ trợ lẫn nhau, với mục tiêu cải cách là tăng cường chức năng đàm phán của tổ chức và tạo điều kiện thuận lợi cho các kết quả thực chất. Các vấn đề như thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo, tạo thuận lợi cho đầu tư và cải cách giải quyết tranh chấp cũng như nhu cầu thực hiện các nhiệm vụ lâu dài cũng được đề cập.
Tối ưu hóa kết quả của các hội nghị cấp bộ trưởng
Cameroon, với tư cách là nước chủ nhà của MC14, đã nêu bật kinh nghiệm tổ chức hội nghị và chia sẻ những suy nghĩ về cách cải thiện hiệu quả và kết quả của các hội nghị cấp Bộ trưởng trong tương lai. Các thành viên đã trao đổi quan điểm sơ bộ và bày tỏ sự sẵn lòng tiếp tục tham gia vào vấn đề này. Chủ tịch Đại hội đồng đã ghi nhận ý kiến của các thành viên, bao gồm cả những tham chiếu đến quá trình cải cách WTO rộng hơn.
Thỏa thuận về thương mại điện tử - các thỏa thuận tạm thời
Singapore, thay mặt các nước đồng chủ trì thỏa thuận về thương mại điện tử (ECA), đã trả lời các câu hỏi được nêu trong thông báo của Ấn Độ về ECA.
Một số lượng lớn các nước tham gia ECA đã bày tỏ sự ủng hộ đối với các thỏa thuận tạm thời để đưa thỏa thuận có hiệu lực và việc cuối cùng là đưa thỏa thuận này vào khuôn khổ của WTO. Các nước này nhấn mạnh tiềm năng của thỏa thuận này trong việc tăng cường khả năng dự đoán, tính minh bạch và sự chắc chắn về mặt pháp lý trong thương mại điện tử, giảm chi phí và sự phân mảnh quy định cho các doanh nghiệp, bao gồm cả các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) và hỗ trợ sự tham gia rộng rãi hơn của các nền kinh tế vào nền kinh tế số.
Tuy nhiên, một số thành viên bày tỏ lo ngại về cơ sở pháp lý và thể chế của các thỏa thuận tạm thời, bao gồm việc sử dụng các nguồn lực của WTO, vai trò của Ban Thư ký WTO và việc Tổng Giám đốc WTO chấp nhận chức năng lưu trữ. Trong phần kết luận, Tổng Giám đốc WTO Okonjo-Iweala đã đề cập đến vai trò của Ban Thư ký WTO và trình bày quan điểm về chức năng lưu trữ.
Các vấn đề thương mại nông nghiệp mới nổi
New Zealand đã báo cáo về Đối thoại về các vấn đề thương mại nông nghiệp mới nổi (EAT) được thành lập bởi một nhóm các thành viên WTO để giải quyết các thách thức liên quan đến nông nghiệp và thương mại bền vững. New Zealand đã cùng với Úc, Brazil, Canada, Colombia, Costa Rica, Iceland, Liechtenstein, Peru, Thụy Sĩ, Ukraine và Uruguay đưa ra tuyên bố.
Chuỗi EAT đã tổ chức ba phiên thảo luận theo chủ đề kể từ khi thành lập, bao gồm phiên gần đây nhất vào ngày 25 tháng 9 năm 2026, nơi các diễn giả đến từ các nhóm và công ty nông nghiệp từ Indonesia, Philippines và Nam Phi đã nói về cách đang giải quyết vấn đề bền vững trước biến đổi khí hậu. Các diễn giả lưu ý rằng chuỗi sự kiện này đã cung cấp một nền tảng hữu ích cho việc thảo luận và chứng minh giá trị của việc lắng nghe trực tiếp từ nông dân và các bên liên quan.
Nhiều thành viên ủng hộ chuỗi hội nghị và tuyên bố kế hoạch tổ chức các phiên họp trong tương lai, phiên tiếp theo sẽ diễn ra vào tháng 11 năm 2026. Tuy nhiên, một số thành viên cho rằng, mặc dù ủng hộ sáng kiến EAT, nhưng sáng kiến này nên được xem như một sự bổ sung cho công việc hiện tại của Ủy ban Nông nghiệp trong phiên họp đặc biệt (cơ quan đàm phán cho các cuộc đàm phán về nông nghiệp) chứ không phải thay thế nhiệm vụ của Ủy ban hoặc dẫn đến việc các thành viên mất tập trung vào việc thực hiện các nhiệm vụ hiện có.
Hiệp định tạo thuận lợi đầu tư cho phát triển
Chile, đồng điều phối viên của hiệp định tạo thuận lợi đầu tư cho phát triển (IFDA), đã cập nhật về công việc của sáng kiến này kể từ MC14, lưu ý rằng số lượng thành viên tham gia đã tăng lên 131 nước. Chile nhấn mạnh việc gần đây đã thông qua kế hoạch làm việc sau MC14 nhằm thúc đẩy việc đưa IFDA vào khuôn khổ đa phương của WTO, nâng cao nhận thức về lợi ích của IFDA, tiếp tục đối thoại để xây dựng sự đồng thuận và mở rộng đánh giá nhu cầu để hỗ trợ thực hiện. Đến nay, 32 đánh giá nhu cầu đã được tiến hành, bao gồm cả trong số các thành viên không tham gia. Các thành viên hoan nghênh những tiến bộ đạt được kể từ MC14, nhấn mạnh tầm quan trọng của IFDA trong việc thu hút và duy trì đầu tư vào các nền kinh tế đang phát triển và ủng hộ việc nhanh chóng đưa IFDA vào Phụ lục 4 của Hiệp định Marrakesh. Một thành viên nhắc lại rằng vấn đề đưa hiệp định vào khuôn khổ WTO có liên quan đến các cuộc thảo luận cải cách WTO rộng hơn và có thể ảnh hưởng đến việc quản trị các thỏa thuận đa phương trong WTO, đồng thời cho rằng quyết định về việc đưa vào sẽ là quá sớm ở giai đoạn này.
Cuộc họp tiếp theo
Cuộc họp thường kỳ tiếp theo của Đại hội đồng dự kiến diễn ra vào ngày 11 và ngày 14 tháng 12 năm 2026.

Nguồn: Vitic/ wto.org