"Hệ thống thương mại đa phương đã mang lại những lợi ích to lớn trong 80 năm qua, giúp tạo ra một nền kinh tế toàn cầu hội nhập và kiên cường hơn", Tổng Giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala cho biết. "Bằng chứng cho thấy khoảng 72% thương mại hàng hóa toàn cầu vẫn diễn ra theo các điều khoản tối huệ quốc của WTO, trong khi hợp tác thương mại do WTO dẫn đầu đã hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, giúp thu hẹp khoảng cách thu nhập giữa các nền kinh tế đang phát triển và các nền kinh tế phát triển và góp phần vào hòa bình giữa các thành viên. Bức tranh thương mại toàn cầu đã thay đổi đáng kể nhưng logic nền tảng của hệ thống, rằng tất cả các nền kinh tế đều tốt hơn khi hợp tác hơn là hành động đơn phương, vẫn còn phù hợp hơn bao giờ hết cho đến ngày nay. Các thành viên WTO hiện đang tích cực tham gia vào cải cách với nhận thức đầy đủ rằng duy trì hiện trạng không phải là một lựa chọn. Hệ thống thương mại đa phương đã được sửa chữa và đổi mới trước đây và tôi tin rằng hệ thống có thể được làm lại một lần nữa".
Ấn phẩm có tiêu đề "Báo cáo Thương mại Thế giới 2026: Một bước ngoặt quan trọng đối với hệ thống thương mại thế giới" trình bày ba kịch bản cho tương lai của hệ thống thương mại toàn cầu. Kịch bản về một khuôn khổ đa phương được tăng cường có thể làm tăng GDP toàn cầu thêm 2,9% và xuất khẩu toàn cầu thêm 17,9% vào năm 2050. Kịch bản này giả định một thế giới nơi các quy tắc của WTO được tăng cường thông qua các cam kết mở cửa thị trường rộng hơn, các quy định đa phương mới trong thương mại và dịch vụ kỹ thuật số, mở rộng thành viên và một khuôn khổ được điều chỉnh để cân bằng giữa sự cởi mở thương mại với các mối quan ngại về an ninh.
Đối với các nước kém phát triển nhất (LDCs), hiện chiếm chưa đến 1% thương mại thế giới, lợi ích có thể đặc biệt đáng kể. Theo kịch bản này, GDP của các nước LDCs dự kiến sẽ tăng 7,7% nhờ những lợi ích mà họ thu được từ việc giảm thuế quan và các chi phí thương mại khác. Các nền kinh tế có thu nhập cao sẽ thu được lợi ích đáng kể về mặt tuyệt đối, với mức tăng GDP dự kiến khoảng 1.700 tỷ đô la Mỹ (tính theo giá trị năm 2023), phản ánh đặc biệt là lợi ích từ việc giảm chi phí thương mại trong lĩnh vực dịch vụ. Hai kịch bản còn lại bao gồm các mô phỏng trong đó các quy tắc thương mại đa phương bị xói mòn: một "thế giới phân mảnh địa lý" (giảm GDP và xuất khẩu lần lượt là -5,1% và -18,6%), trong đó hợp tác thương mại được tổ chức xung quanh các khối địa chính trị; và một "thế giới hiệp định thương mại tự do (FTA)" (giảm GDP và xuất khẩu lần lượt là -6,9% và -26,9%), trong đó hợp tác đa phương được thay thế bằng một mạng lưới các FTA. So sánh các kịch bản này cho thấy cả chi phí mất đi WTO và lợi ích tiềm năng từ sự hợp tác sâu rộng hơn.
Điều này ngụ ý rằng khoảng cách giữa việc tăng cường hợp tác đa phương và sự xói mòn các quy tắc thương mại đa phương tương đương với chi phí cơ hội khoảng -5 đến -10% GDP thực toàn cầu, tùy thuộc vào kịch bản.
Báo cáo lập luận rằng nhiều thách thức mà hệ thống thương mại đa phương đang phải đối mặt ngày nay là hệ quả của chính những thành tựu của của hệ thống. Trong tám thập kỷ qua, hệ thống này đã giúp giảm các rào cản thương mại, hỗ trợ sự mở rộng gần 50 lần trong thương mại toàn cầu và tạo ra một nền kinh tế toàn cầu cởi mở hơn, hội nhập hơn và dựa trên các quy tắc. Việc gia nhập WTO cũng gắn liền với sự gia tăng thương mại giữa các thành viên, khả năng phục hồi tốt hơn trong các cuộc khủng hoảng kinh tế và tác động thúc đẩy hòa bình thông qua hợp tác dựa trên các quy tắc.
Theo báo cáo, những diễn biến tương tự đã củng cố nền kinh tế toàn cầu cũng khiến hợp tác trở nên phức tạp hơn. Báo cáo xác định bốn diễn biến: sự dịch chuyển quyền lực kinh tế; sự nổi bật ngày càng tăng của các can thiệp của chính phủ, chẳng hạn như chính sách công nghiệp và các mối quan tâm về sân chơi bình đẳng; những thay đổi trong bản chất của thương mại do số hóa, chuỗi giá trị toàn cầu và sự chuyển đổi môi trường; và căng thẳng địa chính trị gia tăng.
Mặc dù báo cáo không đưa ra một kế hoạch chi tiết cho cải cách WTO, nhưng nêu bật các lĩnh vực cần điều chỉnh các quy tắc thương mại. Báo cáo kết luận rằng việc bảo tồn những lợi ích của hệ thống thương mại đa phương không có nghĩa là bảo tồn hiện trạng. Thay vào đó, thách thức đối với các thành viên WTO là điều chỉnh hợp tác dựa trên các quy tắc cho phù hợp với một nền kinh tế toàn cầu hội nhập hơn, đa cực và đa dạng hơn, đồng thời bảo tồn tính cởi mở, khả năng dự đoán và sự công bằng đã làm nền tảng cho sự thành công của hệ thống.
Ra mắt báo cáo tại Diễn đàn Công cộng
Báo cáo được ra mắt vào ngày đầu tiên của Diễn đàn Công cộng vào ngày 15 tháng 9 năm 2026. Phát biểu khai mạc sự kiện, Tổng Giám đốc Ngozi Okonjo-Iweala cho biết: "Khi các nước thành viên tiến hành cải cách WTO, thời điểm khó khăn này đối với hệ thống thương mại có tiềm năng trở thành bước ngoặt cho sự đổi mới và hồi sinh. Báo cáo Thương mại Thế giới cho thấy sự chính xác về mặt thực tế và chiều sâu lịch sử, những gì hệ thống đã đạt được và những cơ chế nào hiện đang chịu áp lực. Một bài học từ báo cáo mà tôi thấy đặc biệt phù hợp trong bối cảnh hiện nay là các thành viên đã từng sửa chữa và đổi mới hệ thống GATT/WTO trước đây. Họ hoàn toàn có khả năng làm điều đó một lần nữa. Vì vậy, chúng ta đừng nên lo sợ: hệ thống đã từng đối mặt với những thách thức trước đây và đã có thể tự đổi mới và hồi sinh. Chúng ta có thể làm được điều đó một lần nữa".
Chuyên gia kinh tế trưởng WTO, Robert Staiger, đã trình bày những điểm chính của báo cáo. Sau bài trình bày là phần thảo luận của hội đồng gồm Đại sứ Kumar Iyer (Vương quốc Anh), Đại sứ Manuel Teehankee (Philippines), Tiến sĩ Pinelopi Goldberg (Đại học Yale), Tiến sĩ Mona Paulsen (Trường Kinh tế London).

Nguồn: Vitic/ wto.org