Một số yêu cầu mới quan trọng từ phía Mỹ đã góp phần vào quyết định đình chỉ đàm phán của Thủ tướng Carney, mặc dù điều đó có nghĩa là Mỹ sẽ áp đặt mức thuế 50%. Theo Thủ tướng Carney, “Mỹ đã đưa ra những nỗ lực vào phút chót nhằm hạn chế khả năng của Canada trong việc đạt được các thỏa thuận thương mại khác". Trong những năm gần đây, Canada đã ký kết nhiều thỏa thuận thương mại cùng với các quan hệ đối tác kinh tế và an ninh, bao gồm các hiệp định thương mại tự do lớn với EU, Anh, Ấn Độ, Hàn Quốc và các nước thành viên của hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Một yếu tố quan trọng trong chính sách kinh tế của Thủ tướng Carney kể từ khi nhậm chức năm 2025 là tìm cách tăng gấp đôi thương mại của Canada với các nước ngoài, từ 20% lên 40% tổng kim ngạch thương mại trong thập kỷ tới, phần lớn đạt được bằng cách ký kết các thỏa thuận thương mại mới hoặc mở rộng các thỏa thuận này. Đại diện Thương mại Mỹ Greer, Bộ trưởng Thương mại Lutnick và các quan chức khác của Mỹ đều biết rằng đa dạng hóa thương mại thông qua việc mở rộng mạng lưới các thỏa thuận thương mại là đặc điểm nổi bật trong chính sách kinh tế của Thủ tướng Carney, nên việc đặt câu hỏi liệu yêu cầu có vẻ như được đưa ra vào phút chót này có phải là một nỗ lực có chủ đích (và thành công) nhằm phá vỡ các cuộc đàm phán hay không là điều hợp lý.

Các “lằn ranh đỏ” khác đối với Canada được cho là bao gồm việc từ chối giảm thuế quan đối với xe tải hạng trung và hạng nặng, điều được coi là thiết yếu để bảo vệ ngành công nghiệp ô tô Canada và gây áp lực để hạn chế việc sử dụng tiếng Pháp trong các dịch vụ phát trực tuyến và các yêu cầu về nội dung tiếng Pháp ở Quebec và các nơi khác. Mỹ cũng được cho là đã tìm kiếm “quyền tiếp cận độc quyền” đối với các khoáng sản quan trọng của Canada. Các nhà đàm phán Mỹ sẵn sàng loại bỏ thuế quan đối với gỗ, một vấn đề gây khó chịu kéo dài hàng thập kỷ trong quan hệ song phương, nhưng không có chi tiết nào được cung cấp.
Thủ tướng Carney sẵn sàng loại bỏ thuế quan trả đũa đối với hàng nhập khẩu của Canada đối với các sản phẩm ô tô, thép và nhôm của Mỹ; cải thiện ở mức độ nhất định quyền tiếp cận của Mỹ vào thị trường sữa của Canada; và gây áp lực lên các thủ hiến của tám tỉnh của Canada để ngừng tẩy chay rượu vang và rượu mạnh của Mỹ tại các cửa hàng rượu của tỉnh. Đây là ba trong số những khiếu nại chính của Mỹ đã dẫn đến mối đe dọa thuế quan vào tháng 7/2026. Cuối cùng, điều mà Thủ tướng Carney miễn cưỡng chấp nhận, có lẽ là vì lợi ích lâu dài, là mức thuế thấp hơn nhưng vẫn còn quá cao đối với ba trụ cột của nền kinh tế công nghiệp Canada: thép và nhôm (từ 50% xuống 25%) và ô tô (từ 25% xuống 15% đối với các bộ phận không phải của Mỹ). Theo một số báo cáo đã được công bố, thuế suất 25% đối với thép sẽ chỉ áp dụng cho bốn triệu tấn đầu tiên, sau đó sẽ quay trở lại mức 50% (hạn ngạch thép). Các sản phẩm phái sinh từ thép và nhôm sẽ phải chịu các mức thuế khác nhau.
Dường như Canada cũng đã kết luận, dựa trên kinh nghiệm của chính nước này và các quốc gia khác với mức thuế quan liên tục thay đổi của Tổng thống Trump trong 18 tháng qua, rằng bất kỳ thỏa thuận nào được ký kết vào thời điểm này đều không thể được coi là cuối cùng, vì có thể bị thay đổi trong tương lai dựa trên ý muốn của Tổng thống Trump.
Hậu quả
Việc không đạt được thỏa thuận là một thất bại đối với nhiều bên liên quan trên khắp Bắc Mỹ khi những bất ổn hiện tại tiếp tục kìm hãm cả đầu tư trong và ngoài Canada cũng như việc tạo việc làm hiện nay và trong tương lai gần. Các mặt hàng của một số nhà sản xuất nhỏ của Canada chịu thuế suất 50% mới và có thể bị mất khách hàng tại Mỹ. Các nhà xuất khẩu Canada và khách hàng mua thép, nhôm và ô tô ở Mỹ sẽ tiếp tục phải đối mặt với giá cao hơn. Các nhà sản xuất rượu vang Mỹ sẽ tiếp tục bị suy giảm cạnh tranh ở thị trường xuất khẩu lớn nhất.
Việc áp thuế lên nhôm dường như đặc biệt thiếu khôn ngoan khi Mỹ không phải là nhà sản xuất hàng đầu do chi phí điện năng quá cao và sự phản đối của người dân địa phương đối với các dự án mới vì những tác động tiêu cực đến môi trường. Việc Mỹ ngày càng phụ thuộc vào các nhà sản xuất nước ngoài hàng đầu như Nga và Trung Quốc – nơi mà những lo ngại về “an ninh quốc gia” không phải là vô căn cứ – để đáp ứng nhu cầu nhôm của Mỹ cũng không nằm trong lợi ích quốc gia của Mỹ.
Việc Mỹ cố gắng hạn chế các thỏa thuận của Canada với các nước thứ ba, sự leo thang mới nhất trong cuộc chiến thương mại với Canada và có khả năng với tất cả các đối tác thương mại khác của Mỹ, là điều đáng lo ngại sâu sắc. Đáng chú ý, Mỹ đang tấn công các thỏa thuận thương mại phù hợp với Điều XXIV của GATT, điều khoản cho phép phân biệt đối xử có giới hạn trong một số điều kiện nhất định để ưu tiên các đối tác FTA kể từ năm 1947 (như USMCA giữa Hoa Kỳ, Canada và Mexico. Việc quy định trong Điều 32.10 của USMCA rằng Canada và Mexico không được ký kết các thỏa thuận thương mại mới với các nền kinh tế phi thị trường là một thách thức đối với chủ quyền mà cả Canada lẫn hầu hết các đối tác thương mại khác của Mỹ đều không sẵn sàng chấp nhận, ngay cả khi nhiều nước đã tạm thời ký kết các "thỏa thuận" thương mại một chiều với Mỹ.
Phiên bản mới nhất của cuộc chiến thương mại này sẽ không sớm kết thúc. Thủ tướng Carney, với sự ủng hộ mạnh mẽ từ các nhà lãnh đạo tỉnh và nhiều doanh nghiệp Canada, đã hứa sẽ trả đũa "từng đồng một", điều gần như chắc chắn sẽ dẫn đến sự trả đũa ngược lại từ phía Mỹ, như Đại diện Thương mại Greer đã hứa. Việc liệu và khi nào các cuộc đàm phán song phương sẽ được nối lại vẫn chưa chắc chắn. Một kết quả có thể xảy ra của bế tắc này là sẽ có thêm nhiều công dân Canada tiếp tục tẩy chay rượu vang, rượu mạnh và các sản phẩm khác của Mỹ và tránh đi du lịch nghỉ dưỡng đến Mỹ.
Tác động đến Mexico
Mexico vẫn đang đối mặt với yêu cầu của Mỹ về tỷ lệ nội địa hóa 50% để đủ điều kiện hưởng mức thuế suất giảm (chưa xác định) đối với ô tô nhập khẩu vào Mỹ. Có vẻ như Mỹ cũng sẽ không muốn đưa ra cho Mexico một thỏa thuận tốt hơn so với mức thuế suất giảm 25%-25%-15% (thép, nhôm, ô tô) được đề nghị và bị Canada từ chối. Không giống như Canada, Mexico đang hưởng lợi từ việc xuất khẩu máy chủ máy tính AI sang Mỹ tăng mạnh, phần lớn được nhập khẩu miễn thuế. Mexico gần đây đã vượt qua Đài Loan để trở thành nguồn cung cấp máy chủ số một cho Mỹ. Thật không may, với giá trị gia tăng của Mexico ước tính chỉ ở mức 5%-7%. Sự bùng nổ xuất khẩu máy chủ giúp tăng số liệu xuất khẩu với rủi ro thặng dư thương mại ngày càng tăng nhưng sẽ không giúp giảm tỷ lệ thất nghiệp trong ngành công nghiệp ô tô.
Yêu cầu mới của Mỹ liên quan đến các thỏa thuận thương mại với nước thứ ba của Canada cũng là một lời cảnh tỉnh đối với Mexico, quốc gia hiện đang có các thỏa thuận thương mại tự do với Anh, EU, Hiệp hội Thương mại Tự do Châu Âu, Nhật Bản, các thành viên của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương, các thành viên của Liên minh Thái Bình Dương khu vực Mỹ Latinh và hàng chục quốc gia khác. Những thỏa thuận đó được thiết kế để phù hợp với Điều XXIV của GATT hoặc Điều khoản Cho phép năm 1979 của GATT (cho phép các FTA giữa các nước đang phát triển theo các quy tắc linh hoạt hơn so với Điều XXIV của GATT). Nếu Canada đang gặp khó vì các thỏa thuận thương mại với nước thứ ba, Mexico không có gì đảm bảo rằng sẽ không phải là quốc gia tiếp theo.

Nguồn: Vitic/ https://ielp.worldtradelaw.net