Một quyết định không đơn lẻ
Ngày 21/8/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo TP. Hồ Chí Minh triển khai kế hoạch miễn phí sách giáo khoa (SGK) giáo dục phổ thông từ năm học 2026-2027. Đối tượng được miễn phí SGK là tất cả học sinh phổ thông, người học tại các cơ sở giáo dục công lập và tư thục thực hiện các chương trình giáo dục do Bộ GD-ĐT ban hành gồm: chương trình giáo dục phổ thông, chương trình giáo dục thường xuyên cấp THCS, THPT và chương trình xóa mù chữ trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.
Đặt trong khung chính sách lớn hơn, việc miễn phí sách giáo khoa tại TP. Hồ Chí Minh cho thấy quyết tâm của đầu tàu kinh tế của cả nước trong thực hiện các chính sách an sinh về giáo dục. Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đặt mục tiêu phấn đấu tới năm 2030 miễn phí SGK cho tất cả học sinh cả nước trong khi TP. Hồ Chí Minh bắt tay làm ngay từ năm học 2026-2027. Một cam kết ở tầm quốc gia đã được một địa phương thực hiện trước hạn gần 4 năm.
Đây không phải bước đi đầu tiên của TP. Hồ Chí Minh trong triển khai các chính sách an sinh đối với lĩnh vực giáo dục. Ngay từ năm học 2025-2026, thành phố đã miễn học phí cho toàn bộ trẻ mầm non dưới 5 tuổi và học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông ở cả khối công lập lẫn ngoài công lập, với tổng kinh phí 653 tỷ đồng. Sách giáo khoa, vì thế, là mảnh ghép nối tiếp một chuỗi chính sách đã được khởi động trước đó hơn một năm.
Ở lĩnh vực y tế, hướng đi cũng tương tự. Thành phố đặt mục tiêu đến hết năm 2026, 100% người dân được khám sức khỏe và có hồ sơ sức khỏe điện tử, kèm một điểm mới đáng chú ý: khám sức khỏe không phụ thuộc địa giới hành chính, người dân được chọn cơ sở y tế đủ điều kiện thay vì bị giới hạn theo địa bàn. Song song, khoảng 3 triệu học sinh, sinh viên có thường trú hoặc tạm trú trên địa bàn sẽ được khám sức khỏe định kỳ miễn phí từ năm học 2026-2027, bằng ngân sách nhà nước thay cho cơ chế xã hội hóa như trước.
Ở lĩnh vực giao thông, 134 tuyến xe buýt được miễn vé cho toàn bộ hành khách từ ngày 1/7 đến hết 31/12/2026, hướng tới mục tiêu xa hơn là miễn phí cho toàn dân.
Học phí, sách giáo khoa, khám sức khỏe, đi lại là các nhu cầu nền tảng của đời sống đô thị, thuộc những lĩnh vực khác nhau nhưng điểm chung là liên quan đến đông đảo người dân.
Từ an sinh cho người nghèo sang an sinh cho mọi người
An sinh theo cách truyền thống hướng đến những đối tượng gặp khó khăn như: hộ nghèo, gia đình chính sách, diện ưu tiên... Cách làm ấy dễ hiểu, bởi nguồn lực có hạn buộc chính quyền phải chọn nơi cần nhất để đầu tư. Những chính sách gần đây của TP. Hồ Chí Minh đã lấy toàn dân làm đối tượng thụ hưởng. Sự dịch chuyển này trước hết phản ánh tiềm lực ngân sách của Thành phố đã tốt hơn. Bên cạnh đó, các chính sách cho thấy giáo dục, y tế và giao thông công cộng là hàng hóa, dịch vụ công mà Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm cho mọi người, thay vì một khoản hỗ trợ có điều kiện. Việc khám sức khỏe không còn phụ thuộc địa giới hành chính là một minh chứng về việc chính quyền chủ động gỡ rào cản thủ tục thay vì yêu cầu người dân phải xoay xở, tìm đúng tuyến.
Hướng đi ấy có điểm tựa từ chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước. Nghị quyết 71-NQ/TW khẳng định giáo dục và đào tạo là “quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc”, và yêu cầu không để học sinh, sinh viên nào phải bỏ học vì điều kiện tài chính. Khi thành phố gỡ bỏ lần lượt các khoản học phí, miễn phí sách giáo khoa ngay từ đầu năm học, đó là cách cụ thể hóa tinh thần dỡ rào cản tài chính trong tiếp cận giáo dục.
Với trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, đầu tư cho an sinh phổ quát còn là đầu tư cho vốn con người và sức mua. Một lực lượng lao động khỏe mạnh, được học hành đầy đủ và đi lại thuận tiện, tạo nền tảng cho năng suất và tiêu dùng nội địa. Khoản tiền một gia đình không phải chi cho học phí, sách vở hay vé xe buýt... sẽ quay lại nền kinh tế qua kênh tiêu dùng khác. Ở góc nhìn này, có thể nhận thấy an sinh hỗ trợ cho tăng trưởng, đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển.
Chuỗi chính sách miễn phí dành cho người dân nói chung, trong lĩnh vực giáo dục nói riêng cho thấy nỗ lực của TP. Hồ Chí Minh trong bảo đảm các dịch vụ nền tảng cho mọi cư dân. Nếu duy trì được sự bền vững của các chính sách, đây sẽ trở thành một lợi thế cạnh tranh mềm của Thành phố: giữ chân người dân, thu hút nhân lực, nâng cao chất lượng sống.
Hiện thực hóa những mục tiêu trong nghị quyết của Đảng thành trải nghiệm cụ thể của từng học sinh, từng gia đình ngay từ năm học tới chính là thước đo thuyết phục nhất cho việc đưa nghị quyết của Đảng về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo vào cuộc sống.
