Thị trường xuất khẩu tiếp tục rộng mở
Theo báo cáo của Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA), trong 7 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu 168.429 tấn hồ tiêu, đạt kim ngạch 1,087 tỷ USD, tăng 16,1% về lượng và 10,1% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, khối doanh nghiệp là hội viên VPSA xuất khẩu 137.640 tấn, chiếm 81,7% tổng lượng xuất khẩu.
Riêng tháng 7/2026, xuất khẩu hồ tiêu đạt 22.743 tấn, kim ngạch 147,3 triệu USD. Mặc dù giảm 1,6% về lượng và 2,6% về giá trị so với tháng trước, lượng xuất khẩu vẫn tăng 8,8% so với cùng kỳ năm 2025. Tiêu đen nguyên hạt tiếp tục chiếm tỷ trọng chủ yếu, với 19.623 tấn, tương đương 86,3% tổng lượng xuất khẩu.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký VPSA cho hay, thị trường hồ tiêu thế giới từ đầu năm đến nay tiếp tục được hỗ trợ bởi nguồn cung ở mức thấp, trong khi nhu cầu tại nhiều thị trường lớn có dấu hiệu phục hồi. Tồn kho hồ tiêu toàn cầu hiện còn khoảng 170 nghìn tấn, trong đó Việt Nam khoảng 50-60 nghìn tấn.
Vụ thu hoạch hồ tiêu của Việt Nam năm 2026 ước đạt khoảng 170 nghìn tấn, giảm 12,8% so với năm trước. Nguồn cung hạn chế là một trong những yếu tố giúp giá hồ tiêu duy trì ở mức cao trong nửa đầu năm và tạo nền tảng thuận lợi cho xuất khẩu trong những tháng cuối năm, dù doanh nghiệp vẫn chịu tác động từ chi phí logistics và những bất ổn địa chính trị. Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường quan trọng đối với hồ tiêu Việt Nam. So với cùng kỳ năm trước, giá trị xuất khẩu hồ tiêu 6 tháng đầu năm 2026 sang thị trường Hoa Kỳ tăng 18,2%. Kết quả này cho thấy, năng lực cung ứng và vị thế của hồ tiêu Việt Nam tại một trong những thị trường tiêu thụ lớn của thế giới.
Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội từ nhu cầu thị trường, doanh nghiệp xuất khẩu đang phải đáp ứng ngày càng nhiều yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Một tín hiệu tích cực là số cảnh báo của Liên minh châu Âu (EU) đối với hồ tiêu và gia vị Việt Nam đã giảm đáng kể. Trong 6 tháng đầu năm 2026, số cảnh báo đối với nhóm hàng này giảm từ 34 trường hợp cùng kỳ năm 2025 xuống 22 trường hợp; riêng hồ tiêu giảm từ 5 xuống 3 trường hợp.
Tại hội nghị Sơ kết 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026, bà Nguyễn Thị Phượng Vĩ, Trưởng Bộ phận Tư vấn Eurofins Sắc Ký Hải Đăng, đánh giá đây là tín hiệu tích cực đối với ngành gia vị Việt Nam. Nếu trước đây, nhóm gia vị thường nằm trong nhóm 5 ngành hàng có số cảnh báo cao nhất của thị trường EU thì 6 tháng đầu năm nay đã giảm xuống khoảng vị trí thứ 10. Kết quả này cho thấy, công tác kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm và ý thức tuân thủ tiêu chuẩn của doanh nghiệp đã có những chuyển biến. Tuy nhiên, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vẫn là vấn đề cần đặc biệt lưu ý, khi chiếm khoảng 50% số cảnh báo của EU đối với nhóm gia vị.
Kiểm soát từ vùng nguyên liệu để đáp ứng tiêu chuẩn mới
Kết quả kiểm nghiệm cho thấy một số hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật vẫn xuất hiện với tần suất cao trong các sản phẩm gia vị xuất khẩu. Đáng chú ý, trong nhóm 10 hoạt chất xuất hiện nhiều qua thống kê kiểm nghiệm, có tới 6 hoạt chất đã bị EU cấm sử dụng. Đối với hồ tiêu, tình trạng này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải rà soát danh mục thuốc bảo vệ thực vật đang được sử dụng tại vùng nguyên liệu, đồng thời tăng cường kiểm soát quá trình sản xuất thay vì chỉ tập trung kiểm tra ở khâu cuối cùng.
Theo đánh giá từ kết quả kiểm nghiệm các mẫu tiêu đen, tiêu trắng và tiêu bột, một số hoạt chất được phát hiện với tần suất cao, kéo theo nguy cơ mẫu không đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Đây là vấn đề cần được kiểm soát ngay từ vùng sản xuất để hạn chế nguy cơ cảnh báo, trả hàng và ảnh hưởng uy tín của ngành hàng.
Với quế và hoa hồi, mức độ phát hiện dư lượng thuốc bảo vệ thực vật nhìn chung thấp hơn hồ tiêu. Tuy nhiên, một số hoạt chất được phát hiện vẫn thuộc nhóm đã bị EU cấm sử dụng. Đáng chú ý, Anthraquinone có tỷ lệ mẫu vi phạm khá cao ở cả quế và hoa hồi. Không chỉ yêu cầu kiểm soát từng hoạt chất, doanh nghiệp còn cần chuẩn bị cho một xu hướng mới trong quản lý an toàn thực phẩm của EU: đánh giá rủi ro tích lũy (Cumulative Risk Assessment - CRA).
Theo bà Nguyễn Thị Phượng Vĩ, trước đây việc đánh giá chủ yếu dựa trên từng hoạt chất và so sánh với mức dư lượng tối đa (MRL). Tuy nhiên, EU đang chuyển sang xem xét tổng mức phơi nhiễm của người tiêu dùng đối với nhiều hoạt chất có cùng cơ chế tác động lên một cơ quan hoặc chức năng của cơ thể.
Chương trình nghiên cứu này được EU triển khai từ năm 2021 và dự kiến hoàn tất vào năm 2030. Đến tháng 6/2026, Cơ quan An toàn thực phẩm châu Âu (EFSA) đã công bố các kết quả nghiên cứu liên quan đến tác động của dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đối với khả năng sinh sản và hoàn thiện cơ sở khoa học về độc tính đối với thận.
Theo báo cáo mới nhất, EFSA xác định 46 hoạt chất ưu tiên cùng các chất chuyển hóa để nghiên cứu trong đánh giá rủi ro tích lũy. Đây là những hoạt chất doanh nghiệp gia vị cần đặc biệt theo dõi, bởi nhiều hoạt chất trong số này cũng thường xuyên được phát hiện trong các mẫu gia vị xuất khẩu của Việt Nam. Hiện EU vẫn áp dụng các quy định về MRL theo Quy định (EC) số 396/2005. Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Phượng Vĩ, sau khi chương trình nghiên cứu hoàn tất, EU có thể điều chỉnh MRL đối với một số hoạt chất ưu tiên, đặc biệt những hoạt chất thường xuyên xuất hiện trong các sản phẩm gia vị.
Điều này đòi hỏi doanh nghiệp không chờ đến khi quy định mới có hiệu lực mới điều chỉnh sản xuất. Thay vào đó, cần chủ động theo dõi chính sách, rà soát danh mục thuốc bảo vệ thực vật, kiểm soát vùng nguyên liệu và tăng cường kiểm nghiệm để giảm nguy cơ phát sinh các hoạt chất có khả năng bị siết chặt trong tương lai.
Trong bối cảnh yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng được nâng cao, kiểm soát dư lượng ngay từ vùng nguyên liệu sẽ trở thành yếu tố quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của hồ tiêu Việt Nam. Theo các chuyên gia trong ngành, kết quả xuất khẩu 7 tháng đầu năm cho thấy, hồ tiêu Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng và vị thế tại các thị trường lớn. Song để biến lợi thế về thị trường thành tăng trưởng bền vững, ngành hàng cần tiếp tục chuyển trọng tâm từ kiểm soát tại khâu xuất khẩu sang quản lý chất lượng xuyên suốt chuỗi sản xuất. Qua đó, chủ động thích ứng với những tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế.
Đà tăng xuất khẩu đang mở thêm dư địa cho hồ tiêu Việt Nam nhưng kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật từ vùng nguyên liệu sẽ quyết định khả năng duy trì thị trường dài hạn.
