Từ thương mại, đầu tư, năng lượng, công nghiệp chế biến đến logistics, hạ tầng và chuyển đổi số, các lĩnh vực hợp tác ngày càng được mở rộng cả về quy mô lẫn chiều sâu. Đặc biệt, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang hiện diện ngày càng rõ nét tại Lào với nhiều dự án quy mô lớn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, tạo việc làm và tăng cường kết nối giữa hai nền kinh tế.
Bên lề Hội chợ Thương mại Việt - Lào (VIETLAO EXPO) 2026 được Bộ Công Thương tổ chức tại Viêng Chăn từ 16 - 20/7, ông Nguyễn Minh Tâm - Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại CHDCND Lào đã dành cho phóng viên Báo Công Thương cuộc trao đổi về những lĩnh vực hợp tác giữa hai nước thời gian qua và trong thời gian tới.
Quan hệ kinh tế Việt Nam - Lào đang bước sang một giai đoạn phát triển mới
- Thưa Đại sứ, bên cạnh những kết quả tích cực trong thương mại song phương, đâu là những lĩnh vực hợp tác kinh tế đang nổi lên như những động lực tăng trưởng mới trong quan hệ Việt Nam - Lào hiện nay?
Đại sứ Nguyễn Minh Tâm: Trước hết, có thể khẳng định rằng, quan hệ kinh tế Việt Nam - Lào đang bước sang một giai đoạn phát triển mới. Nếu như trước đây, trọng tâm chủ yếu là mở rộng quy mô hợp tác thì hiện nay hai nước đang hướng tới mục tiêu cao hơn, đó là cùng kiến tạo những động lực tăng trưởng mới trên cơ sở phát huy tính bổ trợ của hai nền kinh tế, nâng cao năng lực tự chủ và tăng cường gắn kết chiến lược vì sự phát triển bền vững của mỗi nước.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam có 18 dự án đầu tư mới tại Lào với tổng vốn đăng ký trên 324 triệu USD, tăng hơn 2,2 lần so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế đến nay, Việt Nam có 299 dự án đầu tư tại Lào với tổng vốn đăng ký gần 7 tỷ USD, tiếp tục là quốc gia đứng đầu về đầu tư ra nước ngoài của Việt Nam. Thương mại song phương cũng duy trì đà tăng trưởng tích cực, năm 2025 đạt khoảng 3 tỷ USD, tăng 32,7% so với năm 2024. Những con số đó không chỉ phản ánh quy mô hợp tác ngày càng mở rộng mà còn cho thấy sự gắn kết ngày càng sâu sắc giữa hai nền kinh tế.
Điều đáng chú ý hơn là cơ cấu hợp tác kinh tế Việt Nam - Lào đang có sự chuyển dịch rõ nét. Quan hệ giữa hai nước không còn chỉ dựa trên trao đổi thương mại hay đầu tư đơn thuần, mà đang từng bước hình thành các lĩnh vực hợp tác có tính lan tỏa, tạo giá trị gia tăng cao và có khả năng dẫn dắt tăng trưởng trong dài hạn. Nổi bật nhất hiện nay là ba lĩnh vực.
Thứ nhất, hợp tác năng lượng và khai khoáng. Đây là lĩnh vực thể hiện rõ nhất tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế. Việt Nam đang có nhu cầu rất lớn về điện năng và nguyên liệu phục vụ mục tiêu tăng trưởng nhanh, phát triển công nghiệp và chuyển đổi xanh. Trong khi đó, Lào có lợi thế nổi bật về thủy điện, điện gió, điện mặt trời cùng nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú. Khi hai lợi thế này được kết nối bằng các cơ chế hợp tác ổn định và hạ tầng truyền tải đồng bộ, năng lượng sẽ không chỉ là lĩnh vực hợp tác kinh tế đơn thuần mà còn trở thành một nội hàm quan trọng của gắn kết chiến lược giữa hai nước. Việc mở rộng đầu tư vào các dự án điện, kết nối lưới điện xuyên biên giới, mua bán điện và phát triển chuỗi giá trị khai khoáng sẽ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực sản xuất và tạo nguồn thu bền vững cho cả hai bên.
Thứ hai, nông nghiệp công nghệ cao và chế biến nông sản. Đây là lĩnh vực còn rất nhiều dư địa phát triển. Lào có quỹ đất rộng, điều kiện tự nhiên thuận lợi, trong khi doanh nghiệp Việt Nam ngày càng có kinh nghiệm về giống, công nghệ, quản trị sản xuất và chế biến sâu. Nếu kết hợp tốt các lợi thế này, hai nước không chỉ nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp mà còn có thể hình thành các chuỗi giá trị xuyên biên giới, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường khu vực và quốc tế. Thực tế cho thấy, nhiều dự án của doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực chăn nuôi, cao su và nông nghiệp hiện đại đã tạo hiệu quả tích cực, góp phần tạo việc làm, chuyển giao kỹ thuật và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Điều đó cho thấy, hợp tác nông nghiệp giữa hai nước đang từng bước chuyển từ khai thác tiềm năng sang phát triển theo chiều sâu, lấy khoa học - công nghệ và giá trị gia tăng làm động lực.
Thứ ba, hợp tác phát triển hạ tầng, bao gồm cả hạ tầng giao thông và hạ tầng số. Đây là lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược vì hạ tầng chính là điều kiện để mở rộng không gian phát triển giữa hai nền kinh tế. Các dự án như đường sắt Vũng Áng - Viêng Chăn, tuyến cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn, các hành lang kinh tế và hệ thống logistics xuyên biên giới sẽ góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics, thúc đẩy thương mại và thu hút đầu tư. Song song với đó, hợp tác về hạ tầng số, viễn thông, trung tâm dữ liệu và chuyển đổi số sẽ tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số, nâng cao năng lực quản trị và mở ra những lĩnh vực hợp tác hoàn toàn mới giữa doanh nghiệp hai nước. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, đây sẽ là một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của cả Việt Nam và Lào trong những năm tới.
Điểm đáng chú ý nhất hiện nay không chỉ nằm ở việc hai nước hợp tác trong những lĩnh vực nào, mà là cách thức hợp tác đã có sự thay đổi căn bản. Từ chỗ khai thác lợi thế riêng của từng nền kinh tế, Việt Nam và Lào đang hướng tới cùng xây dựng một không gian phát triển chung, trong đó hạ tầng được kết nối, chuỗi cung ứng được liên thông, doanh nghiệp hai nước cùng tham gia tạo ra giá trị mới và cùng hưởng lợi từ quá trình phát triển. Đây chính là nội hàm kinh tế của quan hệ “gắn kết chiến lược” mà Lãnh đạo cấp cao hai Đảng, hai Nhà nước đã xác định, đồng thời cũng là nền tảng quan trọng để quan hệ Việt Nam - Lào tiếp tục phát triển thực chất, hiệu quả và bền vững trong kỷ nguyên phát triển mới.
Hợp tác năng lượng ngày càng sâu rộng
- Thưa Đại sứ, trong lĩnh vực năng lượng, Việt Nam và Lào đang đẩy mạnh phát triển các dự án điện, tăng cường kết nối hạ tầng năng lượng, hướng tới bảo đảm an ninh năng lượng cho mỗi quốc gia và phù hợp với xu thế chuyển đổi xanh. Theo Đại sứ, đâu là những kết quả nổi bật trong hợp tác năng lượng giữa hai nước thời gian qua, đồng thời những dư địa hợp tác nào còn nhiều tiềm năng để doanh nghiệp hai nước tiếp tục khai thác trong thời gian tới?
Đại sứ Nguyễn Minh Tâm: Hợp tác năng lượng đang trở thành một trong những lĩnh vực thể hiện rõ nhất chiều sâu và tính chiến lược trong quan hệ Việt Nam - Lào. Đây không chỉ là hợp tác về đầu tư hay thương mại điện năng, mà còn là sự kết nối giữa hai nền kinh tế nhằm cùng bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy tăng trưởng xanh và nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường khu vực và thế giới.
Điểm thuận lợi rất cơ bản là hợp tác năng lượng giữa hai nước luôn nhận được sự quan tâm và chỉ đạo trực tiếp của Lãnh đạo cấp cao hai Đảng, hai Nhà nước. Trên nền tảng quan hệ chính trị đặc biệt và sự tin cậy chiến lược, hai bên đã từng bước xây dựng được hệ thống cơ chế hợp tác tương đối đồng bộ, từ các Hiệp định hợp tác song phương, chương trình hợp tác hằng năm, các kỳ họp Ủy ban liên Chính phủ đến các cơ chế trao đổi chuyên ngành giữa các bộ, ngành và doanh nghiệp. Chính sự thống nhất về chủ trương và phối hợp chặt chẽ trong tổ chức thực hiện đã tạo điều kiện để nhiều dự án năng lượng quan trọng được triển khai ổn định, góp phần đưa hợp tác năng lượng trở thành một trong những lĩnh vực phát triển năng động nhất trong quan hệ Việt Nam - Lào.
Trên cơ sở đó, hợp tác đầu tư trong lĩnh vực năng lượng đã đạt nhiều kết quả tích cực. Đến nay, Việt Nam đã trở thành một trong những đối tác đầu tư năng lượng lớn nhất tại Lào. Đến cuối năm 2025, phía Việt Nam đã phê duyệt chủ trương nhập khẩu điện từ 47 dự án nguồn điện tại Lào với tổng công suất khoảng 8.260 MW. Trong đó, các nhà máy đã vận hành thương mại và bán điện về Việt Nam đạt 2.379 MW; giai đoạn 2026-2030 dự kiến sẽ đưa thêm khoảng 5.881 MW vào vận hành. Đây là một trong những chương trình hợp tác năng lượng xuyên biên giới có quy mô lớn nhất trong khu vực.
Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã đầu tư thành công các dự án thủy điện, điện gió và từng bước mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng tái tạo khác tại Lào. Các cụm dự án thủy điện như Xekaman 1, 2, 3, điện gió Trường Sơn 1, 2 hay Savan 1 không chỉ tạo nguồn thu cho Lào, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương mà còn góp phần bổ sung nguồn điện ổn định cho Việt Nam thông qua cơ chế mua bán điện xuyên biên giới. Điều quan trọng hơn là các dự án này đã chứng minh rằng, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ mang đến nguồn vốn mà còn mang theo công nghệ, kinh nghiệm quản lý và tinh thần đồng hành lâu dài với sự phát triển của Lào. Đây cũng chính là giá trị khác biệt của hợp tác kinh tế Việt Nam - Lào.
Bộ Công Thương và các cơ quan chức năng nỗ lực tạo thuận lợi cho doanh nghiệp
- Ngoài năng lượng, nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng đang quan tâm tới các lĩnh vực công nghiệp chế biến, logistics, thương mại biên giới và hạ tầng kết nối. Đại sứ đánh giá như thế nào về vai trò của Bộ Công Thương Việt Nam và các cơ quan chức năng hai nước trong việc tạo thuận lợi cho doanh nghiệp khai thác các tiềm năng này?
Đại sứ Nguyễn Minh Tâm: Có thể khẳng định, sự quan tâm ngày càng lớn của các doanh nghiệp Việt Nam đối với các lĩnh vực công nghiệp chế biến, logistics, thương mại biên giới và hạ tầng kết nối tại Lào là một xu thế tất yếu. Đây không chỉ là những lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng cao, mà còn là các mắt xích then chốt giúp hiện thực hóa mục tiêu nâng tầm hợp tác kinh tế song phương tương xứng với quan hệ chính trị đặc biệt Việt Nam - Lào.
Trong tiến trình này, Bộ Công Thương Việt Nam và các cơ quan chức năng hai nước đóng vai trò như "người mở đường", "bệ đỡ" và "cầu nối" vững chắc cho cộng đồng doanh nghiệp thông qua ba phương diện cốt lõi:
Một là, kiến tạo hành lang pháp lý và cơ chế đột phá.
Bộ Công Thương Việt Nam cùng Bộ Công Thương Lào đã và đang phối hợp rất chặt chẽ trong việc rà soát, nâng cấp và thực thi hiệu quả các hiệp định thương mại song phương, đặc biệt là Hiệp định Thương mại biên giới Việt Nam - Lào. Các cơ quan chức năng hai nước luôn chủ động tháo gỡ các rào cản kỹ thuật, đơn giản hóa quy trình thủ tục hành chính, đồng thời tham mưu cho Chính phủ hai nước ban hành các chính sách ưu đãi đầu tư vượt trội vào các khu kinh tế cửa khẩu, các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm. Điều này giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, yên tâm đầu tư dài hạn.
Hai là, thúc đẩy kết nối hạ tầng và tối ưu hóa mạng lưới logistics.
Hạ tầng và logistics là "mạch máu" của thương mại. Vai trò điều phối của các cơ quan chức năng hai bên là cực kỳ quan trọng trong việc thúc đẩy các dự án kết nối giao thông chiến lược đường bộ, đường sắt (như tuyến đường cao tốc Vientiane - Hà Nội, tuyến đường sắt Vũng Áng - Vientiane). Bên cạnh đó, việc tạo điều kiện cho các doanh nghiệp logistics hai nước hợp tác, khai thác hệ thống cảng biển của Việt Nam (đặc biệt là cảng Vũng Áng) đang mở ra cơ hội lớn cho hàng hóa từ Lào tiếp cận thị trường quốc tế, và ngược lại, đưa công nghiệp chế biến của Việt Nam dịch chuyển sâu hơn vào chuỗi giá trị tại Lào.
VIETLAO EXPO là một trong những sự kiện xúc tiến thương mại thường niên được tổ chức nhiều năm gần đây.
Ba là, đồng hành, định hướng và kết nối cung cầu trực tiếp
Cơ quan quản lý nhà nước không chỉ quản lý mà còn chủ động dẫn dắt. Thông qua mạng lưới các cơ quan đại diện, các thông tin về thị trường, quy hoạch công nghiệp, chính sách thu hút đầu tư luôn được cập nhật kịp thời đến các hiệp hội, doanh nghiệp trong nước. Trọng tâm hiện nay là việc tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại quy mô lớn, có tính chiến lược cao (như chuỗi sự kiện Diễn đàn Logistics Lào - Việt Nam; Vietnam International Sourcing, VIETLAO EXPO hay các hội chợ triển lãm chuyên ngành...). Đây chính là những sàn giao dịch thực tế giúp doanh nghiệp hai bên trực tiếp gặp gỡ, tìm kiếm đối tác trong lĩnh vực chế biến, nông nghiệp công nghệ cao và xuất nhập khẩu.
Với sự chủ động quyết liệt của Bộ Công Thương Việt Nam và các bộ, ngành chức năng hai nước thời gian qua. Đại sứ quán Việt Nam tại Lào và các cơ quan liên quan sẽ tiếp tục là cầu nối vững chắc, đồng hành cùng Bộ Công Thương để hiện thực hóa các cam kết của Lãnh đạo cấp cao, biến những tiềm năng to lớn này thành những dự án hợp tác cụ thể, mang lại lợi ích thiết thực và bền vững cho cả hai quốc gia.
- Xin cảm ơn đại sứ!
Với quyết tâm chính trị cao của Lãnh đạo hai Đảng, hai Nhà nước, cùng sự đồng hành tích cực của các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác kinh tế Việt Nam - Lào sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, thực chất và bền vững hơn, trở thành một trong những trụ cột quan trọng của quan hệ hai nước, đóng góp thiết thực vào sự phát triển phồn vinh của mỗi quốc gia và tiếp tục vun đắp mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược Việt Nam - Lào.
