AsemconnectVietnam - Các công ty Trung Quốc, những đơn vị đã góp phần quan trọng giúp ngành công nghiệp niken của Indonesia vươn lên trở thành nhà sản xuất hàng đầu thế giới, hiện đang tìm kiếm các địa điểm đầu tư dài hạn mới ở những khu vực xa hơn như châu Phi. Động thái này diễn ra trong bối cảnh áp lực từ các chính sách ngày càng gia tăng, thách thức mô hình đầu tư từng làm thay đổi nguồn cung niken toàn cầu.

Theo Bộ Tài nguyên Thiên nhiên Trung Quốc, Tsingshan Holding Group đang xem xét triển khai một dự án phát triển quy mô lớn tại Madagascar. Trong khi đó, Lygend Resources & Technology (mã cổ phiếu 2245.HK) đang đánh giá một dự án tại Tanzania, đồng thời lên kế hoạch khởi động lại hoạt động khai thác tại mỏ Koniambo ở New Caledonia, theo các nguồn tin trong ngành.
Trước đó, các doanh nghiệp Trung Quốc đã đầu tư xây dựng nhiều nhà máy luyện kim và khu công nghiệp tại Indonesia. Những khoản đầu tư này đã giúp Indonesia trở thành trung tâm tăng trưởng toàn cầu của ngành niken – kim loại quan trọng được sử dụng trong sản xuất thép không gỉ và pin xe điện – sau khi Jakarta ban hành lệnh cấm xuất khẩu quặng niken vào năm 2020.
Theo dữ liệu của dữ liệu của Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, thị phần sản xuất niken của Indonesia đã tăng mạnh từ hơn 30% sản lượng niken khai thác toàn cầu vào năm 2020 lên hơn 60% vào năm 2025.
Nguồn cung niken giá rẻ, được hỗ trợ bởi các khoản đầu tư từ Trung Quốc, đã khiến thị trường rơi vào tình trạng dư cung. Giá niken vì thế giảm mạnh, buộc nhiều nhà sản xuất có chi phí cao hơn ở các khu vực khác phải đóng cửa, tạm ngừng hoạt động hoặc tìm kiếm đối tác mua lại. Trong số đó có Glencore, BHP và Sumitomo Corporation.
Tuy nhiên, kể từ khi nhậm chức vào cuối năm 2024, Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto đã tập trung vào mục tiêu tăng thu ngân sách nhà nước và mở rộng chi tiêu công, trong đó có chương trình cung cấp bữa ăn miễn phí trị giá 20 tỷ USD.
Cuối tháng 5, ông Prabowo công bố kế hoạch đưa hoạt động xuất khẩu than đá, dầu cọ và hợp kim sắt vào cơ chế quản lý tập trung của nhà nước. Mặc dù gang niken – sản phẩm niken chiếm tỷ trọng lớn nhất về sản lượng của các nhà sản xuất Trung Quốc tại Indonesia – sau đó được cho là sẽ không thuộc diện kiểm soát, đề xuất này vẫn làm gia tăng lo ngại của giới đầu tư về tính ổn định của môi trường chính sách.
Ngay cả trước khi kế hoạch trên được công bố, các nhà đầu tư đã tỏ ra lo ngại trước hàng loạt động thái của Indonesia, bao gồm việc siết chặt hạn ngạch khai thác quặng niken, đề xuất tăng thuế và điều chỉnh mạnh giá khoáng sản chuẩn. Những biện pháp này đã khiến Phòng Thương mại Trung Quốc tại Indonesia gửi thư tới Tổng thống Prabowo Subianto, cảnh báo rằng chúng có thể làm suy giảm sức hấp dẫn của Indonesia đối với các khoản đầu tư trong tương lai.
“Điều này chắc chắn gây tác động tiêu cực cho ngành công nghiệp,” Tim Hoff, nhà phân tích khai thác mỏ cấp cao tại Canaccord ở Perth, nhận định. Ông cho rằng việc chính phủ gia tăng thủ tục hành chính và kiểm soát giá bán hàng hóa sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quy mô đầu tư của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh đó, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Indonesia đã giảm 6% trong năm 2025, trái ngược với mức tăng trưởng 19% của năm trước. Đầu tư vào lĩnh vực khai thác mỏ đạt đỉnh vào năm 2024, trong khi các khoản đầu tư mới vào hoạt động tinh luyện kim loại cơ bản cũng đã chững lại kể từ thời điểm đó.
Các dự án ở nước ngoài
Tsingshan, nhà sản xuất thép không gỉ lớn nhất thế giới, đã trình lên chính phủ Madagascar một đề xuất đầu tư trị giá hàng tỷ USD nhằm xây dựng một khu công nghiệp khai thác và chế biến nhiều loại khoáng sản, trong đó có niken. Thông tin này được Bộ Mỏ Madagascar cung cấp cho Reuters.
Karl Andriamparany, Bộ trưởng Tài nguyên Thiên nhiên chiến lược Madagascar cho biết dự án được lấy cảm hứng từ các tổ hợp khai thác và chế biến niken Morowali và Weda Bay mà Tsingshan đã phát triển tại Indonesia. Tuy nhiên, đề xuất hiện vẫn đang trong quá trình xem xét và chưa có giấy phép khai thác nào được cấp.
Tsingshan đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác với Madagascar vào tháng Hai. Tuy nhiên, việc công ty chính thức đệ trình đề xuất đầu tư nói trên chưa từng được công bố trước đó. Tsingshan hiện chưa phản hồi các yêu cầu bình luận.
Trong khi đó, Lygend – doanh nghiệp tiên phong áp dụng công nghệ xử lý axit áp suất cao để sản xuất nguyên liệu cho pin giàu niken tại Indonesia – cũng đang tích cực tìm kiếm cơ hội mở rộng ra nước ngoài.
Theo hai nguồn tin am hiểu vấn đề, Lygend đang đàm phán để mua cổ phần trong dự án khai thác niken Kabanga tại Tanzania, một dự án hiện chưa được phát triển. Đối tác chuyển nhượng là Lifezone Metals (LZM.N), công ty đang niêm yết trên thị trường chứng khoán Mỹ.
Các nguồn tin yêu cầu được giấu tên do thông tin liên quan đến các cuộc đàm phán riêng tư chưa từng được công bố trước đây. Cả Lifezone và Lygend đều không phản hồi các yêu cầu bình luận.
Tại khu vực Thái Bình Dương, Lygend gần đây cũng đã đưa ra đề nghị mua cổ phần trong dự án khai thác niken Koniambo đang bị đình trệ từ SMSP – tập đoàn khai thác mỏ thuộc sở hữu nhà nước của New Caledonia. Theo SMSP, đề nghị này được đưa ra sau khi đại diện Lygend tiến hành các chuyến khảo sát thực địa vào tháng 10 và tháng 11 năm ngoái.
Nếu được thực hiện, các thương vụ trên sẽ đánh dấu bước mở rộng đầu tiên của cả hai doanh nghiệp Trung Quốc vào ngành công nghiệp niken bên ngoài Indonesia.
Những lựa chọn thay thế đầy thách thức
Các thay đổi chính sách tại Indonesia đã khiến triển vọng nguồn cung niken toàn cầu trở nên thắt chặt hơn, qua đó đẩy giá kim loại này lên mức cao nhất trong hai năm. Diễn biến này mang lại hy vọng cho những dự án đang gặp khó khăn như Koniambo, mỏ từng đạt sản lượng hơn 28.000 tấn niken vào thời kỳ đỉnh cao năm 2018.
Tuy nhiên, Koniambo đã phải ngừng hoạt động vào năm 2024 sau khi giá niken lao dốc và tập đoàn Glencore quyết định thoái vốn khỏi dự án bằng cách bán 49% cổ phần của mình. Quá trình tìm kiếm nhà đầu tư mới hiện đang được SMSP phụ trách.
N.Hao
Nguồn: VITIC/Reuters