AsemconnectVietnam - Một thực tế đối lập ngày càng thể hiện rõ nét tại châu Á khi nền kinh tế đang phân hóa sâu sắc giữa các doanh nghiệp hưởng lợi từ làn sóng AI toàn cầu và phần còn lại của nền kinh tế đang chịu sức ép từ chi phí năng lượng và tăng trưởng chậm lại.

Tại Hàn Quốc, cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng toàn cầu đã gây ảnh hưởng nặng nề. Các quan chức đã khuyến cáo tiết kiệm năng lượng, cắt giảm dự báo tăng trưởng và cảnh báo về những hậu quả từ lạm phát cao và giá trị đồng won xuống mức thấp nhất trong 17 năm. Tuy nhiên, các công ty lớn nhất của quốc gia này lại đang thu về lợi nhuận kỷ lục, và thị trường chứng khoán đang đạt mức cao kỷ lục.
Cú sốc dầu mỏ lịch sử đang đẩy nhanh sự phân hóa kinh tế tại châu Á: một bên là các nền kinh tế hưởng lợi từ làn sóng AI và công nghệ, bên còn lại chật vật với tình trạng khan hiếm năng lượng, lạm phát và nguy cơ khủng hoảng nhân đạo do giá nhiên liệu leo thang.
Khi tác động không cân xứng của tình trạng thiếu dầu ở châu Á làm gia tăng sự phân hóa, các nhà kinh tế cảnh báo rằng hiện tượng này có những hệ quả đáng kể đối với chính sách tiền tệ, ổn định chính trị và tăng trưởng kinh tế trong tương lai trên khắp lục địa, và các khu vực khác trên thế giới phụ thuộc vào châu Á để giao thương.
“Đúng là nền kinh tế đang bùng nổ và thị trường chứng khoán đang hoạt động rất tốt, nhưng chúng ta thấy hiệu ứng giàu có lan tỏa đến các hoạt động hàng ngày trong khu vực vẫn còn hạn chế…Tôi nghĩ đó là điều thực sự khiến nhiều giới chức lo ngại”, Benson Wu, nhà kinh tế học về Hàn Quốc và Trung Quốc tại Bank of America Merrill Lynch cho biết.
Sự chênh lệch này cho thấy sự bất bình đẳng ngày càng gia tăng, trầm trọng hơn trước hết do đại dịch Covid-19, và giờ là do xung đột ở Trung Đông. Vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz đã bị đình trệ trong hai tháng qua, đẩy giá dầu lên mức cao nhất trong bốn năm.
Do nhập khẩu năng lượng đáng kể vào Trung Đông, châu Á đã gánh chịu những tác động ban đầu của giá cả tăng cao. Nhưng tác động này không được phân bổ đồng đều.
Các nền kinh tế phát triển với sự tập trung mạnh ở lĩnh vực công nghệ ở Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) có trữ lượng nhiên liệu lớn hơn để sử dụng, cũng như có đủ tiền mặt để trả giá cao hơn nhằm đảm bảo nguồn cung. Trong khi đó, Ấn Độ, Philippines, Thái Lan lại đang phải đối mặt với những khó khăn lớn hơn trong việc đảm bảo nguồn cung nhiên liệu và bù đắp cho sự suy giảm hoạt động kinh tế.
“Thứ nhất, đây là những khu vực không được hưởng lợi nhiều từ câu chuyện công nghệ hay trí tuệ nhân tạo hiện tại. Thứ hai, họ có nguy cơ phải chịu nhiều cú sốc hơn từ áp lực lạm phát đến từ xung đột ở Trung Đông”, ông Benson Wu cho biết.
Sự phân hóa ngày càng gia tăng
Ngành bán dẫn vốn đã đóng vai trò cốt lõi trong mọi thiết bị từ điện thoại thông minh, ô tô đến đồ gia dụng, khiến chip được ví như “dầu mỏ mới” của nền kinh tế số. Giờ đây, làn sóng AI đang tiếp tục thúc đẩy nhu cầu tăng bùng nổ.
Báo cáo của Hội nghị Liên Hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) dự báo rằng thị trường AI toàn cầu sẽ tăng lên 4.800 tỷ USD vào năm 2033 - tăng gấp 25 lần so với năm 2023. Morgan Stanley ước tính rằng chi tiêu cho cơ sở hạ tầng AI có thể vượt quá 3.000 tỷ USD trong hai năm tới.
Tác động kinh tế sẽ thể hiện rõ rệt nhất ở các trung tâm sản xuất chip hàng đầu thế giới.
Vào cuối tháng 4, thị trường chứng khoán Đài Loan (Trung Quốc) đã vượt qua Canada để trở thành thị trường lớn thứ sáu thế giới. Động lực chính đến từ tập đoàn bán dẫn TSMC, hiện chiếm hơn 40% giá trị của chỉ số chứng khoán Đài Loan.
Thị trường chứng khoán Hàn Quốc cũng đã vượt qua thị trường chứng khoán London và Canada để trở thành thị trường lớn thứ bảy thế giới trong những tuần gần đây. Hai tập đoàn lớn nhất của Hàn Quốc là các nhà sản xuất chip Samsung Electronics và SK Hynix đã công bố lợi nhuận kỷ lục trong quý I, giúp vốn hoá thị trường của Samsung đã tăng lên trên 1.000 tỷ USD.
AI vốn tiêu tốn nhiều năng lượng, và hầu hết các trung tâm công nghệ cao ở châu Á cần nhập khẩu nhiên liệu và nguyên vật liệu. Tuy nhiên, dòng tiền khổng lồ đổ vào ngành này đang phần nào làm giảm lo ngại về khả năng đảm bảo nguồn cung của các nền kinh tế công nghệ cao.
“Các công ty bán dẫn có thể chuyển những chi phí bổ sung này cho khách hàng cuối cùng… Cung cầu chất bán dẫn rất mất cân bằng nên việc có sản phẩm quan trọng hơn, do đó họ có sức mạnh định giá rất lớn”, Jason Lui, Trưởng bộ phận chiến lược cổ phiếu và phái sinh khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại ngân hàng BNP Paribas cho biết.
Simon Woo, điều phối viên nghiên cứu công nghệ khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Bank of America cho biết, miễn là các công ty công nghệ lớn của Mỹ tiếp tục đầu tư vào AI, các nhà sản xuất và cung cấp chip châu Á cũng sẽ phát triển mạnh. Do cổ phiếu của các công ty này đã tăng trưởng vượt trội, các nhà đầu tư không còn hài lòng với lợi nhuận mà các lĩnh vực truyền thống có thể mang lại.
“Nếu một công ty liên quan đến AI chỉ tăng trưởng 10% hay 20%, nhà đầu tư sẽ cho rằng mức đó quá thấp. Trong kỷ nguyên AI, thị trường muốn nghe tới mức tăng trưởng 50% hoặc thậm chí 100%”, ông cho biết.
Nền kinh tế “hình chữ K”
Trong khi cơn sốt AI vẫn tiếp diễn, các nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất ở châu Á phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng từ cuộc xung đột Trung Đông.
Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) ước tính rằng cuộc chiến đã khiến 8,8 triệu người ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói, và có thể làm giảm GDP khu vực từ 0,3% đến 0,8%.
Sự tương phản ngày càng rõ nét này được gọi là “nền kinh tế hình chữ K” - khái niệm mô tả sự phân hóa sâu sắc giữa các nhóm hưởng lợi và nhóm tụt lại phía sau trong cùng một nền kinh tế. Thuật ngữ này trở nên phổ biến sau đại dịch Covid-19, khi các nhóm thu nhập thấp chịu ảnh hưởng nặng nề hơn, và theo các nhà kinh tế, xung đột Trung Đông hiện đang tạo ra tác động tương tự.
Mức độ gia tăng khoảng cách này phụ thuộc vào hành động của chính phủ, cũng như thời gian eo biển Hormuz bị đóng cửa. Việc chạy đua phát triển AI cũng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt năng lượng nếu ngành sản xuất và trung tâm dữ liệu hút hết năng lượng từ các lĩnh vực khác.
Ngay cả tại những nền kinh tế hưởng lợi từ làn sóng AI, thành quả tăng trưởng cũng không được phân bổ đồng đều. Tại Hàn Quốc, hàng chục nghìn nhân viên của Samsung Electronics đang cân nhắc đình công trong bối cảnh bất mãn gia tăng về tiền lương. Trong khi đó, khi sức mua của người tiêu dùng suy yếu, ngân hàng trung ương nước này cũng cảnh báo khoảng cách ngày càng lớn giữa tâm lý thực tế của nền kinh tế và các số liệu tăng trưởng GDP tích cực.
Kristy Hsu, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu ASEAN-Đài Loan thuộc Viện Nghiên cứu Kinh tế Chung-hua cho biết ngành công nghiệp bán dẫn chỉ chiếm khoảng 4% lực lượng lao động của Đài Loan, nhưng mức lương cho người lao động mới vào nghề có thể cao gấp 5 lần so với những người cùng ngành. Việc quá chú trọng vào một lĩnh vực có thể làm thiếu hụt các nguồn lực như điện năng cho các lĩnh vực khác, điều này sẽ càng làm trầm trọng thêm vấn đề.
Sự kết hợp giữa bùng nổ AI và khủng hoảng năng lượng đặt ra một thách thức đặc biệt cho các chính phủ trong việc dung hòa một nền kinh tế ngày càng phân mảnh.
Sự bất bình đẳng thu nhập ngày càng sâu sắc không chỉ làm tăng nguy cơ bất ổn xã hội và chính trị, nó còn đe dọa sự ổn định kinh tế lâu dài, bởi vì sự tập trung của cải ngày càng thu hẹp làm suy giảm sức mua của phần lớn dân số, vốn là động lực thúc đẩy hoạt động kinh tế.
Trong khi đó, các ngân hàng trung ương phải tìm ra sự cân bằng giữa thúc đẩy tăng trưởng và kiểm soát lạm phát, trong khi chính sách tiền tệ không đồng đều giữa các quốc gia có thể gây ra bất bình đẳng khu vực lớn hơn.
Sự phụ thuộc quá mức vào một ngành công nghiệp khiến các nền kinh tế đặt cược vào sự phát triển công nghệ cao dễ bị tổn thương trước những điều chỉnh của thị trường, nếu sự phát triển AI chững lại, hoặc nếu tình trạng thiếu hụt hàng hóa ngày càng trầm trọng cuối cùng cản trở sản xuất linh kiện điện tử.
Frederic Neumann, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á tại HSBC cảnh báo rằng sự gia tăng bất bình đẳng liên tục cũng sẽ có những tác động kinh tế chưa từng có.
“Rủi ro là sự phục hồi hình chữ K sẽ mãi mãi giữ nguyên hình chữ K, rằng sẽ không có sự hội tụ trở lại”, ông cho biết.
Mặc dù những hệ lụy hiện đang thể hiện rõ nhất ở châu Á, ông cho biết khi sản xuất và tâm lý người tiêu dùng suy giảm, điều đó có khả năng lan sang các nền kinh tế khác phụ thuộc vào khu vực này về thương mại.
Ngay cả với Mỹ - nền kinh tế được xem là ít bị tổn thương hơn trước cú sốc giá năng lượng nhờ là nhà sản xuất dầu thô và khí tự nhiên lớn nhất thế giới - cũng đang chứng kiến sự phân hóa tương tự. Đầu tư vào AI đã hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong quý I, dù giá khí đốt tăng lên mức cao nhất trong bốn năm và chi tiêu tiêu dùng chậm lại.
Theo Joachim Neumann, xu hướng bất bình đẳng thu nhập và “nền kinh tế hình chữ K” tại châu Á cuối cùng cũng sẽ lan sang Mỹ. Ông cho rằng điều này vừa gây sức ép lên tăng trưởng, vừa làm gia tăng lạm phát, qua đó khiến sự phân hóa trong nền kinh tế Mỹ ngày càng rõ nét hơn.
Nguồn: Tinnhanhchungkhoan.vn