Năm 2026 thương mại toàn cầu đứng trước một ngã rẽ mang tính cấu trúc. Những dòng chảy hàng hóa từng được xem là biểu tượng của toàn cầu hóa nay vận hành trong một môi trường nhiều bất định hơn, khi địa chính trị phân mảnh, chuỗi cung ứng bị tái định hình và chính sách thương mại ngày càng mang màu sắc chiến lược.
Trong bối cảnh đó, thương mại quốc tế không còn đơn thuần là câu chuyện mở rộng thị trường, mà trở thành bài toán cân bằng giữa hiệu quả kinh tế, an ninh và khả năng chống chịu trước các cú sốc toàn cầu.
Dự báo phản ánh áp lực
Những chuyển động địa chính trị và xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng không chỉ làm thay đổi cách thức thương mại vận hành, mà còn nhanh chóng phản ánh vào các dự báo chính thức cho năm 2026.
Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tăng trưởng thương mại hàng hóa toàn cầu trong năm nay được dự báo chỉ đạt khoảng 0,5%, thấp hơn đáng kể so với mức 1,8% đưa ra trước đó. Đây là một trong những mức dự báo thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây, cho thấy nhịp độ trao đổi hàng hóa quốc tế đang chịu sức ép rõ rệt.
Đáng lưu ý, việc WTO hạ mạnh triển vọng không xuất phát từ một cú sốc đơn lẻ, mà phản ánh tác động cộng hưởng của các yếu tố cấu trúc đang định hình lại thương mại toàn cầu.
Các mức thuế quan mới và biện pháp bảo hộ tiếp tục được duy trì hoặc mở rộng, trong khi chính sách thương mại tại nhiều nền kinh tế lớn thiếu ổn định và khó đoán định hơn.
Điều này làm gia tăng chi phí giao thương, kéo dài thời gian ra quyết định và khiến doanh nghiệp thận trọng hơn trong việc mở rộng chuỗi cung ứng xuyên biên giới.
Trong bối cảnh đó, tăng trưởng thương mại thấp không chỉ là dấu hiệu của nhu cầu suy yếu, mà còn là hệ quả trực tiếp của sự tái sắp xếp chuỗi cung ứng theo hướng ưu tiên an ninh, khả năng chống chịu và liên kết “đáng tin cậy.”
Khi các quốc gia và tập đoàn đa quốc gia chuyển từ mục tiêu tối ưu hóa chi phí sang giảm thiểu rủi ro địa chính trị và gián đoạn nguồn cung, các dòng chảy thương mại tất yếu trở nên chậm hơn và phân mảnh hơn.
Nhân tố tái định hình thương mại toàn cầu
Không thể tách bối cảnh thương mại toàn cầu khỏi những chuyển động chính trị lớn. Trong vài năm qua, mối quan hệ giữa các cường quốc kinh tế như Mỹ và Trung Quốc đã trở thành trọng tâm phân tích quốc tế, định hình lại diễn ngôn về toàn cầu hóa.
Mặc dù đây chưa phải là sự “thoái trào toàn cầu hóa” hoàn toàn, nhưng cạnh tranh chiến lược và căng thẳng địa chính trị ngày càng gia tăng đang khiến chuỗi cung ứng toàn cầu bị chia cắt hơn, buộc các nền kinh tế phải xem xét lại vai trò và vị trí của mình trong mạng lưới sản xuất-thương mại quốc tế.
Đây là nhận định xuất hiện trong nhiều báo cáo phân tích chiến lược kinh tế năm 2025 và 2026, cho thấy sự bất định và phức tạp gia tăng trong quyết định đầu tư và bán hàng xuyên biên giới.
Chuỗi cung ứng vốn đã chịu tác động mạnh bởi đại dịch COVID-19, nay tiếp tục bị định hướng lại bởi các lực tác động mới: chế độ thuế quan cao hơn, rủi ro địa chính trị và nhu cầu tăng cường tính bền bỉ thay vì tối ưu hóa chi phí.
Các nghiên cứu học thuật gần đây cũng chỉ ra rằng mặc dù sự tái cơ cấu này không làm tan rã hoàn toàn các phụ thuộc truyền thống, nhưng nó đang mở rộng quan hệ thương mại đa cực và củng cố hợp tác khu vực.
Một trong những nguyên nhân trực tiếp khiến triển vọng thương mại ảm đạm là sự gia tăng mạnh mẽ của chính sách bảo hộ, đặc biệt là các mức thuế quan do một số quốc gia áp dụng nhằm bảo vệ ngành sản xuất nội địa.
Các nhà phân tích lo ngại rằng chi phí cao hơn và sự bất định kéo dài có thể khiến nhiều doanh nghiệp toàn cầu tạm dừng kế hoạch mở rộng ở nước ngoài, thay vào đó tập trung củng cố hoạt động nội địa. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khối lượng hàng hóa lưu chuyển trên các tuyến đường thương mại truyền thống mà còn làm suy giảm hiệu quả sản xuất–kinh doanh trong trung hạn.
Thích ứng để tồn tại và tăng trưởng
Tuy triển vọng tăng trưởng thương mại toàn cầu có phần u ám, bức tranh tổng thể vẫn chứa đựng những điểm sáng chiến lược và cơ hội đổi mới.
Trước hết, dữ liệu cho thấy thương mại dịch vụ toàn cầu tiếp tục giữ mức tăng trưởng ổn định, đặc biệt trong các lĩnh vực kỹ thuật số và dịch vụ chuyên môn, đóng vai trò quan trọng khi hàng hóa vật chất chịu nhiều rào cản hơn.
Bên cạnh đó, sự gia tăng thương mại giữa các nền kinh tế đang phát triển, vốn đã đóng góp một phần quan trọng vào tăng trưởng tổng thể năm 2025, cho thấy mạng lưới thương mại nội vùng và Nam-Nam đang trở thành lực đỡ quan trọng khi các đối tác truyền thống gặp khó khăn.
Đặc biệt, ngày càng nhiều doanh nghiệp tận dụng thành công các cơ hội từ chuyển đổi số, nâng cao tính minh bạch chuỗi cung ứng và chú trọng chiến lược bền vững (ESG) để có thể đạt lợi thế cạnh tranh mới trong môi trường thương mại phân mảnh.
Sự kết hợp giữa công nghệ và chiến lược kinh doanh linh hoạt không chỉ giúp doanh nghiệp ứng phó với rủi ro chuỗi cung ứng, mà còn mở rộng cơ hội trong các lĩnh vực tăng trưởng như dịch vụ kỹ thuật số, thương mại điện tử và logistics toàn cầu.
Không thể phủ nhận rằng thương mại toàn cầu đang đứng trước giai đoạn thử thách hiếm có kể từ cuối thế kỷ XX. Sự kết hợp của bảo hộ thương mại, căng thẳng địa chính trị, và chuyển đổi chuỗi cung ứng đã làm chậm lại nhịp độ trao đổi hàng hóa và tạo ra một trật tự thương mại mới - không hoàn toàn là toàn cầu hóa hay thu hẹp lại, mà là sự phân mảnh có chiến lược, đầy tham vọng nhưng cũng cực kỳ phức tạp.
Do đó, sự thích ứng nhanh, đầu tư vào đổi mới công nghệ, và định hướng bền vững là những yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp không chỉ trụ vững mà còn vượt lên trong cuộc cạnh tranh toàn cầu. Như WTO và các tổ chức quốc tế đã khẳng định, thương mại không biến mất - nó chỉ chuyển hoá, thích nghi và tái cấu trúc theo cách phản ánh những thay đổi sâu sắc trong kinh tế và chính trị thế giới hiện nay./.
 
Nguồn: www.vietnamplus.vn/thuong-mai-toan-cau-thich-ung-de-tang-truong-trong-trat-tu-moi-post1089311.vnp#google_vignette