Kết thúc cuộc họp, Tổng Giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala đã cảm ơn các thành viên về những nỗ lực trong suốt năm qua và khẳng định: “Các nước thành viên đã làm việc chăm chỉ, và bất chấp những cuộc họp dài và đôi khi là những cuộc thảo luận rất thẳng thắn, tôi cho rằng chúng ta đang đạt được tiến bộ trong công tác chuẩn bị cho MC14. Tôi thực sự khá lạc quan. Đôi khi có vẻ như có rất nhiều bất đồng, nhưng nếu ngồi ở đây, các đại biểu sẽ thực sự có ấn tượng rất tốt về việc có rất nhiều sự đồng thuận trong nhiều vấn đề.”
Những kết quả khả thi cho MC14 - báo cáo của Chủ tịch Đại hội đồng
Đại sứ Saqer Abdullah Almoqbel (Ả Rập Xê Út), Chủ tịch Đại hội đồng đã báo cáo về cuộc thảo luận với các thành viên liên quan đến những kết quả khả thi cho MC14. Các nước thành viên đều nhất trí rằng MC14 phải thành công. “Nhưng thành công chỉ đến khi chúng ta nhận ra rằng thế giới đã thay đổi và cách tiếp cận của chúng ta cũng phải thay đổi theo”, Chủ tịch Saqer Abdullah Almoqbel cảnh báo. “Chúng ta không thể lặp lại những phương pháp cũ hoặc sa đà vào những chia rẽ trong quá khứ. Thay vào đó, phải tập trung vào những thách thức lớn mà WTO đang phải đối mặt, những thách thức đe dọa đến tầm quan trọng của tổ chức này mà rất nhiều người trong chúng ta trân trọng”.
Về các ưu tiên cho MC14, Đại sứ Almoqbel cho biết: "Thông điệp từ các thành viên rất rõ ràng. Cải cách WTO phải là trọng tâm chính của MC14”. Để đạt được mục tiêu này, Đại sứ Almoqbel sẽ thảo luận với Đại sứ Petter Ølberg (Na Uy), người điều phối các cuộc đàm phán cải cách WTO, về cách thức cấu trúc công việc phía trước, bao gồm cả khả năng soạn thảo một văn kiện cải cách WTO có thể được thảo luận giữa tất cả các thành viên và cuối cùng được các Bộ trưởng thông qua tại Yaoundé.
Về cải cách cơ chế giải quyết tranh chấp, các quan điểm không thay đổi đáng kể, "Tôi nghe rõ ràng từ các thành viên rằng một WTO được cải cách là một WTO với cơ chế giải quyết tranh chấp được cải cách", Đại sứ Almoqbel khẳng định và cho biết sẽ làm việc với Đại sứ Clare Kelly (New Zealand), Chủ tịch Cơ quan Giải quyết Tranh chấp và Đại sứ Ølberg về một văn bản về cải cách WTO đệ trình lên các Bộ trưởng thông qua tại MC14.
Thương mại điện tử - cụ thể là chương trình làm việc và lệnh tạm ngừng - là một ưu tiên khác, được nhiều nước thành viên kêu gọi một kết quả cụ thể tại MC14. Chủ tịch Đại hội đồng Almoqbel kêu gọi các thành viên tham gia một cách xây dựng với Đại sứ Richard Brown (Jamaica), điều phối viên Chương trình Công tác về Thương mại điện tử WTO và tăng cường nỗ lực để thu hẹp những khác biệt còn lại nhằm đưa ra một văn bản khả thi để trình lên cấp Bộ trưởng thông qua.
Các lĩnh vực khác có tiềm năng tiến triển bao gồm S&DT (Đối xử đặc biệt và song trùng), có cơ hội đạt được các kết quả cụ thể, đặc biệt là trong lĩnh vực các nền kinh tế nhỏ và Viện trợ Thương mại. Nhiều nước thành viên cũng đã kêu gọi một kết quả tại MC14 về việc thoát khỏi tình trạng quốc gia kém phát triển nhất (LDC), Đại sứ Almoqbel cho biết, với các cuộc thảo luận đang diễn ra về hai văn bản thay thế để đưa ra quyết định và bày tỏ hy vọng rằng các thành viên có thể đạt được thỏa thuận tại Geneva trước MC14 về các điều khoản tăng cường đối xử S&DT trong các thỏa thuận SPS và TBT.
Liên quan đến các thỏa thuận đa phương về tạo thuận lợi cho đầu tư phát triển và thỏa thuận về thương mại điện tử, Đại sứ Almoqbel cho biết, mặc dù có những lo ngại từ một số nước thành viên, các dự thảo quyết định về việc tích hợp các thỏa thuận này vào khuôn khổ WTO "nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ một phần đáng kể các nướcthành viên. Số lượng các mục trong chương trình nghị sự dành cho các sáng kiến tuyên bố chung này tại cuộc họp này cho thấy mức độ quan tâm và mong muốn của các thành viên trong việc tham gia vào vấn đề này".
Về một Tuyên bố cấp Bộ trưởng đồng thuận khả thi tại MC14, Đại sứ Almoqbel cho biết một số nước thành viên cảm thấy rằng việc đàm phán một văn bản đồng thuận sẽ làm giảm bớt các ưu tiên cốt lõi hoặc thậm chí có nguy cơ chia rẽ các thành viên hơn nữa, trong khi những nước khác tin rằng một tuyên bố sẽ thể hiện sự đoàn kết và cam kết chung của các thành viên đối với WTO. Đại sứ Almoqbel đề xuất soạn thảo một bản dự thảo tối giản, tập trung vào các điểm đồng thuận cơ bản và các nước thành viên sẽ có thời gian để đề xuất cải tiến. Nếu, trước thời hạn sẽ được công bố, không đạt được thỏa thuận về một văn bản tối giản, lựa chọn duy nhất còn lại là yêu cầu Chủ tịch MC14 đưa ra một tuyên bố theo trách nhiệm riêng.
"Công việc phía trước rất lớn nhưng tôi tin tưởng rằng bằng cách tập trung vào những gì đoàn kết và giải quyết càng nhiều càng tốt ở Geneva, chúng ta có thể tạo tiền đề cho một MC14 thành công", Chủ tịch Đại hội đồng Đại sứ Almoqbel khẳng định với các nước thành viên và cho biết thêm rằng tất cả các lĩnh vực ưu tiên sẽ tiếp tục được giải quyết sau MC14.
Báo cáo của Tổng Giám đốc WTO
Khi bắt đầu cuộc họp, Tổng Giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala báo cáo với tư cách là Chủ tịch Ủy ban Đàm phán Thương mại (TNC), đã cung cấp cho các thành viên những khuyến nghị đề xuất về các kết quả có thể đạt được tại MC14. Dựa trên những gì đã nghe được từ các nước thành viên tại cuộc họp TNC ngày 12/12/2025, bà Ngozi Okonjo-Iweala đã nêu ra những điểm sau:
Đối xử đặc biệt và khác biệt (S&DT): Đại hội đồng nên xem xét dự thảo Quyết định do nhóm G90 gồm các thành viên đang phát triển và kém phát triển đề xuất về việc tăng cường các điều khoản đối xử S&DT trong các thỏa thuận của WTO về các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch thực vật (SPS) và các rào cản kỹ thuật đối với thương mại (TBT); các đề xuất liên quan đến các điều khoản cụ thể khác của thỏa thuận dự kiến sẽ không được trình lên các Bộ trưởng để xem xét tại MC14;
Trợ cấp thủy sản: không có kết quả thực chất nào đạt được sau khi đàm phán về các điều khoản bổ sung dự kiến sẽ được trình lên các Bộ trưởng để xem xét tại MC14; các nước thành viên nên xem xét tìm kiếm sự ủng hộ chính trị cho công việc sau MC14;
Nông nghiệp: không có kết quả thực chất nào đạt được sau khi đàm phán dự kiến sẽ được trình lên các Bộ trưởng để xem xét tại MC14; các đề xuất hiện đang được xem xét nên được thu hẹp lại với mục đích trình lên các Bộ trưởng tại MC14 một văn bản duy nhất, thống nhất;
Đàm phán tại Ủy ban Môi trường và Hội đồng về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS) trong các phiên họp đặc biệt: không có kết quả thực chất nào đạt được sau khi đàm phán về thương mại và môi trường hoặc TRIPS được dự kiến để trình lên các Bộ trưởng tại MC14; các nước thành viên nên quyết định cách muốn thúc đẩy các vấn đề này do thời gian gián đoạn dài trong hoạt động đàm phán;
Dịch vụ: không có kết quả thực chất nào đạt được sau khi đàm phán về thương mại dịch vụ dự kiến trình lên cấp Bộ trưởng tại MC14; công việc nên tiếp tục tại Phiên họp đặc biệt của Hội đồng Dịch vụ, cơ quan đàm phán về dịch vụ.
Tổng Giám đốc Ngozi Okonjo-Iweala nhấn mạnh rằng việc không có kết quả cụ thể trong một lĩnh vực nhất định tại MC14 "không có nghĩa là kết thúc. Điều đó chỉ đơn giản có nghĩa là cần thêm thời gian hoặc các điều kiện chưa được đáp ứng".
Cải cách WTO - báo cáo của điều phối viên
Đại sứ Ølberg đã báo cáo về các cuộc tham vấn đã tiến hành với các thành viên kể từ khi được bổ nhiệm Điều phối viên vào tháng 6/2025 và lưu ý rằng được giao nhiệm vụ thu thập quan điểm của các nước thành viên về các yếu tố của một quá trình cải cách toàn diện. Trên cơ sở đó, ông Ølberg đã cấu trúc công việc theo ba hướng: quản trị, công bằng và các vấn đề thời đại. Điều này dẫn đến việc tập trung vào các vấn đề về ra quyết định, phát triển và S&DT (phát triển và kỹ thuật số) và các vấn đề về sân chơi bình đẳng trong quá trình đánh giá tiếp theo.
Về vấn đề ra quyết định, mặc dù không thành viên nào đặt câu hỏi về thông lệ hiện hành về việc ra quyết định bằng sự đồng thuận, nhưng "vẫn còn những khó khăn chung" liên quan đến những thách thức trong việc đưa ra quyết định, bao gồm cả việc xử lý các sáng kiến đa phương. Về S&DT, mặc dù không thành viên nào thách thức nguyên tắc này, nhưng quan điểm khác nhau về hiệu quả và ai nên được tiếp cận. Về các vấn đề sân chơi bình đẳng, luồng công việc này "được coi là vừa quan trọng vừa phức tạp, phản ánh các quan điểm khác nhau của các thành viên".
Đại sứ Ølberg lưu ý rằng ba vấn đề này không bao gồm toàn bộ phạm vi các vấn đề mà các thành viên coi là thiết yếu cho cải cách WTO và các thành viên đã kêu gọi thảo luận về các câu hỏi rộng hơn, bao gồm cả đối xử tối huệ quốc và sự xói mòn, sự phụ thuộc ngày càng tăng vào an ninh quốc gia và các ngoại lệ khác, luật pháp trong nước được viện dẫn để biện minh cho các hành động đơn phương và các động lực cấu trúc của sự mất cân bằng thương mại. Đại sứ Ølberg cho biết, mặc dù vẫn còn những bất đồng, nhưng các cuộc thảo luận đã đạt được những tiến bộ đáng kể. Ông Ølberg nói: "Mục tiêu trước thềm MC14 không phải là giải quyết mọi vấn đề, mà là đặt nền tảng để các Bộ trưởng có thể đưa ra hướng dẫn tại MC14, từ đó cho phép các quan chức bắt đầu xem xét các phương án tiếp cận sau MC14. Cải cách phải đồng nghĩa với sự thay đổi. Việc quay trở lại hiện trạng chỉ làm gia tăng sự hoài nghi. Với cách tiếp cận như vậy, chúng ta có nguy cơ lớn hơn nhiều là rơi vào tình trạng không còn phù hợp. Thế giới đã phát triển, các quy tắc, quy trình và tư duy của chúng ta cũng phải phát triển, nếu không niềm tin trong và ngoài nước sẽ bị xói mòn”.
Liên quan đến kết quả tại MC14, Điều phối đã đưa ra các khuyến nghị sau:
Các Bộ trưởng nên tham gia vào một cuộc thảo luận tập trung ở cấp Bộ trưởng về các vấn đề hệ thống cơ bản và cấp bách mà nhiều thành viên đã xác định là thiết yếu;
Các Bộ trưởng nên tán thành một kế hoạch cân bằng và hướng tới tương lai cho công tác cải cách sau MC14;
Các Bộ trưởng nên tán thành các điểm kiểm tra được xác định rõ ràng để hướng dẫn và đánh giá tiến độ; và
Các Bộ trưởng nên tán thành các phương thức phù hợp để cho phép cải cách cụ thể và hiệu quả sau MC14.
Tham vấn cải cách giải quyết tranh chấp (DS) - báo cáo của Chủ tịch Cơ quan Giải quyết Tranh chấp (DSB)
Đại sứ Kelly đã báo cáo về các cuộc tham vấn gần đây với các thành viên về cải cách giải quyết tranh chấp được tổ chức vào tháng 11/2025. Các thành viên được mời đưa ra quan điểm về hai câu hỏi: (i) các thành viên mong muốn nhận được hướng dẫn gì từ các Bộ trưởng tại MC14 về cải cách giải quyết tranh chấp? và (ii) các thành viên mong muốn tiếp tục các cuộc thảo luận kỹ thuật về cải cách giải quyết tranh chấp dưới hình thức nào và vào thời điểm nào?
Liên quan đến câu hỏi thứ nhất, Đại sứ Kelly cho biết đã nghe được nhiều quan điểm khác nhau, bao gồm việc các Bộ trưởng nhắc lại tầm quan trọng của một hệ thống giải quyết tranh chấp hoạt động đầy đủ và hiệu quả, cũng như nhắc lại các cam kết đã đưa ra tại MC12 và MC13 hướng tới mục tiêu này. Bà Kelly cũng nghe thấy tầm quan trọng của việc các Bộ trưởng chỉ đạo các quan chức tiếp tục thảo luận về cải cách giải quyết tranh chấp sau MC14 và xây dựng dựa trên những tiến bộ đã đạt được cho đến nay; cung cấp lộ trình cho công việc sau MC14; và đặt ra thời hạn mới để kết thúc công việc cải cách giải quyết tranh chấp.
Cũng có một đề xuất về việc thảo luận cấp Bộ trưởng về loại hệ thống giải quyết tranh chấp mà các thành viên mong muốn, cũng như một đề xuất rằng các thành viên nên cam kết tại MC14 không kháng cáo "vào khoảng không", tức là kháng cáo các phán quyết của Hội đồng mà không có cơ hội được xem xét lại trong khi Cơ quan Phúc thẩm không hoạt động. Về câu hỏi thứ hai liên quan đến thời điểm, Đại sứ Kelly cho biết đã có nhiều quan điểm khác nhau được nêu ra, một số thành viên kêu gọi nối lại các cuộc thảo luận kỹ thuật ngay sau MC14 trong khi những người khác cho rằng công việc này chỉ nên diễn ra khi mang tính xây dựng trong giai đoạn sau MC14. Bà Kelly nhấn mạnh rằng trong các cuộc tham vấn này, các thành viên đã nhất trí khẳng định cải cách giải quyết tranh chấp là một ưu tiên hàng đầu.
Chương trình làm việc về Thương mại điện tử - báo cáo của Điều phối viên
Trong báo cáo của mình, Đại sứ Brown cho biết các thành viên đã bắt đầu xem xét các đề xuất dựa trên văn bản cho dự thảo quyết định cấp Bộ trưởng tại MC14. Hiện có hai đề xuất đang được xem xét: một của Nhóm các nước châu Phi, Caribe và Thái Bình Dương (ACP) và một của Costa Rica, Ecuador, Guatemala, Paraguay và Hoa Kỳ. Đại sứ Brown cho biết đã có sự tham gia tích cực vào các đề xuất và một số phái đoàn đã bày tỏ sự sẵn sàng bắt đầu thảo luận về một dự thảo quyết định chung dựa trên các văn bản này. Về Chương trình làm việc, Điều phối viên cho biết các đoàn đại biểu nhìn chung hoan nghênh một số yếu tố được trình bày trong đề xuất của ACP - đặc biệt là việc khôi phục Chương trình làm việc, tập trung vào khía cạnh phát triển và lời kêu gọi tiếp tục hợp tác với các tổ chức quốc tế, khu vực tư nhân và các bên liên quan khác. Một số đề xuất xem xét một Chương trình làm việc có cấu trúc hơn và hướng tới tương lai hơn, với khả năng khám phá các vấn đề thương mại kỹ thuật số mới nổi, bao gồm cả trí tuệ nhân tạo.
Về việc tạm hoãn thuế hải quan áp dụng cho các giao dịch điện tử, một số thành viên ủng hộ việc tiếp tục thực tiễn hiện tại là gia hạn thời gian tạm hoãn tại mỗi Hội nghị Bộ trưởng trong khi tiếp tục phân tích thêm về chi phí và lợi ích. Một số thành viên cũng sẵn sàng xem xét việc tạm hoãn vô thời hạn, như đề xuất trong đề án của Hoa Kỳ hoặc một thời gian gia hạn dài hơn để mang lại sự ổn định và khả năng dự đoán tốt hơn cho thương mại kỹ thuật số. Tuy nhiên, một vài thành viên không ủng hộ việc gia hạn thời gian tạm hoãn vì những cân nhắc về không gian tài chính và chính sách. Tạo thuận lợi cho đầu tư phát triển
Hội đồng chung không đạt được sự đồng thuận về yêu cầu được 128 nước đồng bảo trợ ủng hộ, đó là việc đưa Hiệp định Tạo thuận lợi cho đầu tư phát triển (IFD) vào cấu trúc pháp lý của WTO như một hiệp định đa phương theo Phụ lục 4 của Hiệp định Marrakesh thành lập WTO. Đây là lần thứ 11 đề xuất này được trình lên các thành viên để thông qua.
Phát biểu thay mặt các nước đồng bảo trợ, Chile hoan nghênh Ai Cập trở thành thành viên thứ 128 tham gia sáng kiến này. Chile nhắc lại sự cần thiết cấp bách phải đưa Hiệp định IFD vào khuôn khổ WTO, nhấn mạnh những lợi ích có thể mang lại trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho dòng vốn đầu tư vào các nền kinh tế đang phát triển. Nước này nêu bật công việc đang được các điều phối viên thực hiện nhằm tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và tiến hành đánh giá nhu cầu cho các nền kinh tế đang phát triển và kém phát triển nhất, cũng như sự tham gia với các thành viên có phản đối việc đưa hiệp định này vào.
Một phái đoàn nhắc lại sự phản đối đối với việc đưa Hiệp định IFD vào khuôn khổ đa phương của WTO. Một phái đoàn khác cho biết đã nhận được chỉ thị mới từ chính phủ của mình và sẽ không còn cản trở việc đạt được sự đồng thuận về việc đưa hiệp định vào, trong khi một phái đoàn thứ ba, mặc dù có những dè dặt, bày tỏ sự sẵn lòng tiếp tục đối thoại.
Hiệp định về Thương mại điện tử - yêu cầu từ các bên
Đại hội đồng không thể đạt được sự đồng thuận về yêu cầu của 72 nước đồng bảo trợ về việc đưa hiệp định về thương mại điện tử vào cấu trúc pháp lý của WTO như một thỏa thuận đa phương theo Phụ lục 4 của Hiệp định Marrakesh. Văn bản Thỏa thuận đã được hoàn thiện vào tháng 7 năm 2024; đây là lần thứ hai trong năm 2025 đề xuất đưa thỏa thuận này vào Phụ lục 4 được trình lên Đại hội đồng. Bảy thành viên bày tỏ lo ngại về đề xuất này, một số cho biết sẵn sàng thảo luận thêm về vấn đề này.
Singapore, một trong những nước đồng chủ trì sáng kiến đa phương, cho biết các nước đồng tài trợ sẽ tiếp tục tham gia với các thành viên và tìm cách đưa vào Phụ lục 4 để đảm bảo mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.
Các biện pháp hỗ trợ chuyển đổi suôn sẻ cho các quốc gia đã thoát khỏi tình trạng LDC
Gambia, thay mặt Nhóm các nước kém phát triển nhất (LDC), đã trình bày báo cáo của nhóm về các biện pháp hỗ trợ chuyển đổi suôn sẻ dành cho các quốc gia đã thoát khỏi nhóm LDC. Gambia lưu ý rằng, sau các cuộc tham vấn và sửa đổi rộng rãi dựa trên phản hồi của các thành viên, nhóm LDC đã giảm đề xuất từ 17 xuống còn 6 yếu tố để tạo điều kiện thuận lợi cho sự đồng thuận. Nhóm tin rằng bản đệ trình được tinh giản này thể hiện sự tiến bộ và vấn đề này nên được tiếp tục xem xét tại MC14.
Khoảng 20 thành viên đã phát biểu, nhiều ý kiến ủng hộ sáng kiến này. Một thành viên nhắc lại lập trường về đề xuất vẫn không thay đổi và cho rằng, do không thể đạt được sự đồng thuận hoặc khuyến nghị nào trong Tiểu ban về các nước kém phát triển nhất, nên coi vấn đề này đã khép lại. Gambia cho biết hy vọng rằng những cân nhắc thêm sẽ tạo ra không gian cho sự linh hoạt và vẫn cam kết đối thoại, đạt được sự đồng thuận và tham gia mang tính xây dựng.
Tăng cường thực hiện các điều khoản S&DT của các thỏa thuận SPS và TBT
Nam Phi, phát biểu thay mặt nhóm G-90, đã đưa ra dự thảo quyết định chỉ thị các Ủy ban SPS và TBT xem xét các khuyến nghị của G-90 nhằm tăng cường thực hiện các điều khoản S&DT theo các thỏa thuận SPS và TBT. Một thành viên cho biết họ phản đối việc nâng cuộc thảo luận này lên thành quyết định của Đại hội đồng và nên để các Ủy ban SPS và TBT tiếp tục làm việc về các vấn đề kỹ thuật.
Nam Phi lưu ý điều mà họ cho là sự khẳng định mạnh mẽ đối với đề xuất của G-90 và cho biết nhóm vẫn sẵn sàng tham gia đối thoại với các thành viên nhằm tìm ra hướng đi phía trước.

Nguồn: Vitic/ wto.org