AsemconnectVietnam - GMK Center dự báo rằng trong năm 2026, giá quặng sắt có thể giảm khoảng 7% và xuất khẩu quặng sắt của Ukraine sẽ giảm gần 5%, nếu không tính đến các rủi ro liên quan đến xung đột quân sự. Trước đó, vào cuối năm ngoái, tổ chức này từng nhận định xuất khẩu quặng sắt của Ukraine năm 2025 có thể giảm tới 15%.

Tuy nhiên, kết quả 10 tháng đầu năm cho thấy mức giảm mới đạt 4,4% so với cùng kỳ. Dù vậy, triển vọng những tháng cuối năm được đánh giá kém tích cực hơn do tình trạng thiếu điện và những khó khăn trong vận chuyển đường biển.
Thực tế năm 2025 cho thấy thị trường không xấu như dự báo ban đầu, chủ yếu nhờ giá quặng sắt toàn cầu giảm chậm hơn kỳ vọng. Nhu cầu thép tại Trung Quốc tiếp tục suy yếu khi lĩnh vực xây dựng đạt đỉnh, trong khi tăng trưởng của ngành sản xuất không đủ bù đắp, dù Chính phủ đã triển khai một số biện pháp kích thích. Theo ước tính của GMK Center, tiêu thụ thép tại Trung Quốc trong 10 tháng đầu năm giảm 6,5%, song sản lượng gang chỉ giảm 1,8%. Việc Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu thép, tăng hơn 13%, đã góp phần giữ cân bằng cho thị trường nguyên liệu thô.
Nguồn cung quặng sắt cũng có sự điều chỉnh khi lượng quặng cập cảng Trung Quốc giảm 2,4% so với cùng kỳ, phản ánh kế hoạch cắt giảm sản lượng thép của Chính phủ nước này. Tuy nhiên, việc kiểm soát sản lượng mang tính hình thức khiến sản lượng thép và gang vẫn duy trì ở mức tương đối cao. Điều này giúp giá quặng sắt giữ được sự ổn định nhất định nhưng lại gây áp lực lên giá thép xuất khẩu trên thị trường toàn cầu. Dự kiến giá trung bình năm của quặng mịn Úc có thể đạt khoảng 101 USD/tấn, cao hơn mức dự báo ban đầu.
Mức giá này tạo điều kiện để các doanh nghiệp Ukraine tăng xuất khẩu quặng sắt sang Trung Quốc khoảng 17% trong 10 tháng, trong khi xuất khẩu sang Liên minh châu Âu lại giảm mạnh tới 27%. Trung Quốc và EU hiện chiếm gần như toàn bộ xuất khẩu quặng sắt của Ukraine. Dù sản lượng thép của EU cũng giảm, mức giảm chỉ khoảng 3,8%, thấp hơn rất nhiều so với mức sụt giảm nhập khẩu quặng từ Ukraine. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc các doanh nghiệp Ukraine điều chỉnh cơ cấu sản phẩm, chuyển sang sản xuất nhiều tinh quặng hơn và giảm sản lượng viên quặng. Trong bối cảnh phụ phí viên quặng thấp do lợi nhuận ngành thép suy giảm, tinh quặng trở nên có lợi hơn. Sự thay đổi này đồng thời kéo theo sự dịch chuyển về thị trường tiêu thụ, khi Trung Quốc là thị trường chính của tinh quặng còn EU là thị trường chủ yếu của viên quặng.
Bước sang năm 2026, xu hướng giảm của giá quặng sắt được dự báo sẽ rõ rệt hơn. Nhu cầu thép tại Trung Quốc khó có khả năng phục hồi trong trung và dài hạn, trong khi dự án Simandou tại Guinea dự kiến đi vào hoạt động sẽ bổ sung khoảng 20 triệu tấn quặng chất lượng cao cho thị trường, tạo thêm áp lực nguồn cung. Ngoài ra, việc Trung Quốc dự kiến áp dụng cơ chế cấp phép xuất khẩu thép từ đầu năm 2026 nhằm hạn chế xuất khẩu cũng có thể khiến sản lượng thép và gang giảm, làm suy yếu thêm nhu cầu quặng sắt.
Theo dự báo của GMK Center, giá quặng sắt trung bình tại Trung Quốc năm 2026 có thể giảm xuống khoảng 94 USD/tấn, tiệm cận mức hòa vốn của xuất khẩu Ukraine. Trong nửa đầu năm, đặc biệt giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5, thị trường có thể tương đối thuận lợi. Tuy nhiên, từ nửa cuối năm, áp lực giảm giá được dự báo sẽ gia tăng mạnh, với khả năng giá xuống khoảng 90 USD/tấn.
Bên cạnh yếu tố thị trường, các doanh nghiệp Ukraine còn đối mặt với nhiều thách thức khác. Những sự cố và tổn thất đối với hạ tầng năng lượng đã đẩy giá điện tại Ukraine lên mức rất cao, khiến chi phí sản xuất tinh quặng tăng mạnh, trong khi giá bán có xu hướng giảm. Tình trạng thiếu điện đặc biệt ảnh hưởng trong giai đoạn mùa đông. Vấn đề logistics cũng tiếp tục là điểm yếu lớn, khi chi phí vận chuyển từ Ukraine sang Trung Quốc cao hơn đáng kể so với các nước xuất khẩu lớn khác. Việc hạ tầng cảng tại Odesa bị tấn công càng làm gia tăng rủi ro đối với vận chuyển đường biển qua Biển Đen.
Trên cơ sở đó, GMK Center dự báo xuất khẩu quặng sắt của Ukraine trong năm 2026 có thể giảm khoảng 5%, tương đương 1,5 triệu tấn, xuống còn khoảng 29 triệu tấn. Xuất khẩu sang Trung Quốc được dự báo sẽ giảm mạnh, có thể mất thêm 15–20% thị phần, trong khi nửa đầu năm tương đối ổn định và nửa cuối năm chịu áp lực lớn hơn. Ngược lại, thị trường EU lại mở ra cơ hội khi các biện pháp như CBAM và hạn ngạch thuế quan mới buộc các nhà máy thép trong khu vực phải tăng sản lượng để bù đắp nguồn cung thiếu hụt, qua đó có thể giúp xuất khẩu quặng sắt của Ukraine sang EU tăng 10–15%.
N.Hao
Nguồn: VITIC/Gmk.center